SMART tablosundaki dört sütundan hangisi gerçekten uyarı veriyor

Uyarıyı gerçekten veren sütun eşik sütunudur; onu harekete geçiren sayı ise normalize edilmiş güncel değerdir. Sürücü kendi durumunu yargılarken ham (raw) sütununa hiç bakmaz. Forumlarda yan yana konulan, "sende kaç yazıyor" diye sorulan sütun tam olarak o ham sütundur; dolayısıyla oradan yürüyen her karşılaştırma, diskin kendi karar mekanizmasının dışında kalır. Bir satırda uyarı çıkmasının tek yolu, güncel değerin o satırın eşiğine kadar inmesidir. Ham sayı ne kadar büyük olursa olsun tek başına hiçbir uyarı üretmez; eşiği olmayan bir satır ise ham değeri ne olursa olsun hiç konuşmaz.

Tabloyu açtığımda gördüğüm şey sıradan bir liste: solda iki haneli bir kimlik numarası, yanında özniteliğin adı, ortada dört sayı sütunu, en sağda tek kelimelik bir durum yazısı. Uzun süre ortadaki ham sayıya baktım, çünkü çevremdeki herkes oraya bakıyordu. Bir forum başlığında iki kişi ham değerlerini yan yana koyup "seninki bitmiş" diyordu. Sonradan fark ettiğim şey şuydu: diskin kendi hakkında karar verdiği yer, benim ısrarla baktığım yer değildi.

Dört sayı, dört ayrı iş

Güncel değeri düşünün. Sürücünün o öznitelik için tuttuğu puan; 100 veya 200'den başlar, üreticiye göre değişir, disk yaşlandıkça aşağı iner. Bazı modeller 100'den, bazıları 200'den başlatır; bu yüzden iki diskin "güncel" sayısını yan yana koymak da başlı başına bir tuzak.

En kötü sütunu, o satırda şimdiye kadar görülen en düşük puandır ve sıfırlanmaz. Güncel değer sonradan yukarı dönse bile en kötü olduğu yerde kalır. Yani satırda "bir ara bir şey olmuş, sonra toparlamış" bilgisini taşıyan tek sütun budur. Sıcaklığa bağlı satırlarda bu dalgalanmayı sık görürsünüz: güncel değer yeniden 100'e çıkmıştır, en kötü 87'de duruyordur.

Eşik, üreticinin çizdiği çizgidir. Güncel değer o sayıya indiğinde firmware o özniteliği başarısız sayar. En sağdaki durum yazısı da bir yorum değil, basit bir karşılaştırmanın çıktısıdır: güncel değer, eşiğin üstünde mi, altında mı.

Ham sütun ise diskin kendi sayacı ya da ölçümü; biçimini üretici belirler. Bu son cümle kulağa önemsiz geliyor ama tablodaki en kritik ayrım orada.

Ham sütun neden başka bir dil konuşuyor

Çalışma saati satırında ham değer doğrudan saati verir; okunması kolaydır. Ama aynı tabloda öyle satırlar var ki ham değer tek bir ölçüm değil, içine birkaç bilginin paketlendiği bir sayıdır. Sıcaklık satırında bir model 34 yazarken başka bir model aynı sıcaklığı alt ve üst sınırla birlikte paketleyip bambaşka bir sayı gösterebilir. Yazılan toplam veri de benzer: bir disk bunu 512 baytlık sektör sayısı olarak tutar, bir başkası megabaytlık birimlerle. İki farklı modelin ham değerlerini yan yana koyduğunuzda karşılaştırdığınız şey diskler değil, iki ayrı üreticinin sayı biçimi olur.

Bunun pratikteki sonucu şu: ham sütun, sürücünün kendi kararında hiç kullanılmadığı gibi, modeller arasında da doğrudan karşılaştırılamaz. Aynı sütun iki farklı iş için de elverişsiz.

Eşiği olmayan satırlar

Bazı satırların eşik sütunu boş gelir ya da 0 yazar. Bu satırlar tabloda durur, ham değerleri zamanla büyür, ama hiçbir zaman uyarı üretmez; çünkü güncel değerin inebileceği bir taban tanımlı değildir. Saat, güç döngüsü sayısı, başlatma-durdurma sayısı ve çoğu modelde sıcaklık tipik olarak eşiksiz satırlardır. Sorunsuz çalışan bir diskte hiç kıpırdamayan satırlar görmeniz normaldir; orada bir şey gizlenmiyor, sadece o satır için bir karar çizgisi çizilmemiş.

Uyarı ne zaman anlam kazanır

Bir satır, güncel değeri eşiğine yaklaşmaya başladığında konuşur. Benim baktığım şey tek bir okuma değil, güncel değerin zaman içindeki yönü. 100'den 98'e inmek tek başına bir şey söylemez; ama birkaç ay içinde 100'den 40'a inen ve eşiği 36 olan bir satır artık tablonun kendi diliyle konuşuyor demektir. Burada bakılacak ikinci şey, en kötü sütununun güncel değerin ne kadar altında kaldığı: aradaki fark, geçmişte yaşanan dalgalanmanın büyüklüğünü gösterir.

Tablonun sessizliği sağlık belgesi değil

Şunu net söylemek gerekiyor: tek bir satır, tek başına bir diski teşhis etmez. Dahası, eşik çizgisini üretici çizer, fizik çizmez. Aynı ham ölçüm bir modelde sorun sayılmazken başka bir modelde çoktan eşiğin altına inmiş olabilir. Tabloya hiç düşmeyen arıza türleri de var: ani kontrolcü arızaları, temassızlıklar, kablodan kaynaklanan kesintiler çoğu zaman tek bir satır olarak görünmez. Yani uyarı çıkmaması "her şey yolunda" değil, "bu ölçütlerin hiçbiri henüz eşiği geçmedi" demek.

Bu ayrımı Windows tarafında da yaşıyorum. İşletim sisteminin kendi ekranlarında gördüğünüz sağlık ifadesi, SMART satırındaki durum yazısının birebir aynısı değil; ikisi farklı katmanlarda üretilir ve aynı anda farklı şeyler söyleyebilir. Biri diğerini yalanlamış olmaz, sadece iki ayrı ölçüte bakıyorlardır.

Forumda karşılaştırma yaparken sorulacak tek soru

Bir başlıkta iki kişi sayı paylaştığında aklımda tek bir soru var: hangi sütun? Ham değer paylaşılıyorsa o karşılaştırma, iki diskin durumu hakkında hiçbir şey söylemez; sadece iki üreticinin sayı biçimini yan yana koyar. Anlamlı olan tek karşılaştırma, her diskin kendi içinde yaptığı karşılaştırmadır: güncel değer kendi eşiğine göre nerede duruyor ve son aylarda hangi yöne gidiyor.

Ben artık tabloyu şöyle okuyorum: önce en sağdaki durum yazısına, sonra güncel ile eşik arasındaki mesafeye, en son ham sütuna bakıyorum. Ham sütuna dönmemin tek sebebi, "bu sayı neden bu kadar büyük" diye merak etmek oluyor. Diskin kendi kararını verdiği yerde ise hep aynı iki sayı konuşuyor.