Yer açmak için silinen tek klasör cihazı açılmaz hale getirebilir

Yer açmak için silinebilecek dosyalarla silinemeyecek dosyalar aynı sepette durmaz. Windows klasörü, Program Files, ProgramData ve her kullanıcı profilinin içindeki AppData, kurulu programların yerini ezbere bildiği dosyaları barındırır; bunlardan biri gittiğinde kaybolan şey yalnızca bir dosya olmaz, o dosyayı arayan programın çalışması ve bazen de cihazın açılması olur. Diskte yer açmanın güvenli yolu, bu dört klasörün ve sistem bölümlerinin dışında kalan, sahibi siz olduğunuz dosyalardan başlar.

Bunu en son bir dizüstünün başında otururken düşündüm. C: çubuğu kıpkırmızıydı, boş alan satırındaki sayı bir güncellemenin sığmayacağı kadar küçüktü ve fan, hiçbir şey yapmıyorken bile çalışıyordu. İmleç hiç düşünmeden Windows klasörüne doğru gitti — listenin en üstünde, en büyük, adı da tanıdık. Tam tıklayacakken durdum ve kendime basit bir soru sordum: içinden hangi dosyayı sileceğim? Cevap yoktu. Yıllardır bu ekranı açıyorum ve hâlâ o klasörün içinde adını bilmediğim bir dosyayı silmeyi göze alamıyorum.

Bir kez göze alan birinin cihazına baktım. Açılışta marka logosu geliyor, altında dönen noktalar bir süre dönüyor ve ekran öylece kalıyordu. Disk sağlamdı. Sorun bir klasördü: içinde ne olduğunu kimsenin bilmediği, adı da "eski" gibi bir şey olan bir klasör. Yer açmak için silinmişti. Cihazı açılmaz hale getirmeye yeterliydi.

Dokunmadığım yerler ve nedenleri

Bu liste, "büyük ve benim işime yaramıyor" ile "küçük ama Windows ona yaslanıyor" arasındaki farkı görmek için var. Her maddenin yanına o şeyin neden orada durduğunu yazıyorum; sebebini bilmediğiniz bir dosyayı silmek, yer açmak değil, kumar oynamaktır.

Windows klasörü. İçindeki bir dosyanın adı size hiçbir şey anlatmaz, ama bir yazıcı sürücüsü, bir ses aygıtı ya da güncelleme servisi o adı arar. Windows'un kendi bileşen deposu da burada durur; kurulu bir güncellemeyi geri almanız gerektiğinde başvurduğu yer orasıdır. İçeride yer kaplayan şeyler var, evet — ama onlar hakkında yapılabilecek en fazla şey Windows'un kendi temizleme aracını çalıştırmaktır. Elle dokunmak, tamir edilecek bir şeyi söküp yerine ne konacağını bilmemek gibi.

Program Files ve Program Files (x86). Kurduğunuz program kendini buraya kopyalar ve sistemdeki yol kaydı bu klasörü gösterir. İçinden bir klasör sildiğinizde program bazen hiç açılmaz, bazen açılır gibi yapıp yarıda kalır. Daha kötüsü, kaldırma işlemi de yarım kalır: kaldırıcı sildiğiniz dosyayı arar, bulamaz ve geriye ne çalışan bir program ne de temiz bir kaldırma kalır. Yeniden kurmak istediğinizde "zaten kurulu" diyen bir kalıntıyla uğraşırsınız.

ProgramData. Gizli olduğu için çoğu kişi varlığını bilmez. Programların ortak ayarları, lisans bilgileri, güncelleme kalıntıları burada durur. Bir programı "sıfırlamak" için buradan klasör silmek programı sıfırlamaz; lisansını ve ayarlarını kaybettirir. Sonra programı yeniden kurarsınız, açılır, ama kendini yeni kurulmuş saymadığı için tuhaf davranır.

AppData klasörü. Her kullanıcı profilinin içinde, Belgeler'in komşuluğunda durur ama sizin dosyanız değildir. Tarayıcı profili, oturum bilgileri, eklentiler, oyun kayıtları, programların ilk açılış ayarları orada. "Ben bunu oluşturmadım" diyerek silinen bir klasörün bedeli, ertesi açılışta tarayıcının her şeyi unutması, bir oyunun baştan başlaması, bir programın sizi yeniden kurulum ekranına düşürmesi olarak görünür. Kimi program bunu fark etmez bile; kimi hiç açılmaz.

pagefile.sys, hiberfil.sys, swapfile.sys. Sürücünün kökünde, gözünüzün önünde dururlar ve büyüktürler. Dosya gibi görünürler ama Windows açıkken kilitlidirler; silmeye çalıştığınızda izin vermez. Silinmelerinin tek yolu onları oluşturan ayarı kapatmaktır: sanal bellek ya da hazırda bekletme. Bunun bir bedeli var — hazırda bekletmeyi kaybedersiniz, kapanma açılma davranışı değişir. Yani bu bir "yer açma" işlemi değil, bir tercih değişikliğidir; geri dönüşü de aynı ayarı tekrar açmaktır.

Sistem tarafından ayrılmış bölümler. Disk Yönetimi'ni açtığınızda, Dosya Gezgini'nde hiç görünmeyen bölümler görürsünüz: önyükleme için ayrılmış olan, kurtarma için ayrılmış olan. Dosya Gezgini'nde görünmemelerinin sebebi, orada işiniz olmaması. Disk Yönetimi'ndeki silme seçeneği ise her birimin altında aynı şekilde durur, orada da davetkâr durur. Silinen bir kurtarma bölümü kurtarma seçeneklerini götürür; silinen bir önyükleme bölümü cihazı hiç açmaz.

Önyükleme yapılandırması. Cihazın açılırken hangi bölümden, hangi ayarlarla başlayacağını söyleyen kayıtlar sistem bölümünde durur. Normalde görünmezler. Bir araçla görünür hale getirilip silindiğinde disk sapasağlam kalır ama cihaz açılmaz: ya imleç yanıp söner ya da "işletim sistemi bulunamadı" yazar. Disk bozulmamıştır, cihaz açılmıyordur. Bu ikisinin arasındaki farkı kaybettiğiniz an, elinizdeki şey bir bilgisayar olmaktan çıkar.

Büyük dosya ile sistem dosyasını ayıran üç soru

Listeyi ezberlemek zorunda değilsiniz; ben de ezberlemiyorum. Karar verirken üç soru soruyorum ve üçünün cevabı da netse elimi uzatıyorum.

Birincisi: nerede duruyor? Belgeler, İndirilenler, Resimler, Videolar, Masaüstü — burası benim alanım. Sürücünün kökü ise ortak alan; orada adını bilmediğim her şey şüpheli. Kullanıcı klasörünün içinde bile AppData ayrı bir ülke; oraya girmek için iyi bir sebebim olması gerekiyor.

İkincisi: kim yazdı? Dosya benim bir işimle mi oluştu, adını ben mi koydum, tarihi benim bir şey yaptığım güne mi düşüyor? "Bilmiyorum" cevabı burada "silme" demektir. Bunu bir temenni olarak değil, kural olarak söylüyorum.

Üçüncüsü: bu dosya yarın sabah yok olsa ne bozulurdu? Cevap bir programın adıysa, dosya o programın. Cevap "hiçbir şey" ise muhtemelen kimsenin değil — ama "muhtemelen" bir diskten dosya silmek için yeterince sağlam bir kelime değil.

Boyut bu üç sorunun hiçbirinde geçmiyor, çünkü boyut yanıltıcı. Yüzlerce megabaytlık bir video klasörü çoğu zaman masumdur; dört kilobaytlık bir yapılandırma dosyası cihazı açılmaz hale getirebilir. Yer açarken büyük dosyaları avlamak doğru bir içgüdü, ama kararı yalnızca boyutla vermek en pahalı hatayı en ucuz yerden yapmanın yolu.

Gerçekten yer açmak istiyorsanız adresler belli: İndirilenler'de unuttuğunuz kurulum dosyaları, izleyip silmeye üşendiğiniz videolar, Geri Dönüşüm Kutusu, eski yedek kopyaları, aynı belgenin üçüncü kez indirilmiş hâli. Windows.old gibi klasörler için de yol elle silmek değil, Disk Temizleme'yi açmaktır — o klasörün gitme zamanına Windows karar versin, ben değil.

Güvenlik ağları neyi kurtarır, neyi kurtarmaz

Geri Yükleme ve Dosya Geçmişi, hatadan önce kurulmuşsa işe yarar. İkisi de bir zaman makinesi değil, birer sigorta; sigorta da kaza yaptıktan sonra yapılmıyor.

Geri Yükleme noktası, adı üstünde, sistemi geri alır: sürücüler, ayarlar, sistem kayıtları. Kişisel dosyalarınızı geri getirmez. Yani sildiğiniz bir belgeyi Geri Yükleme ile bulamazsınız; bulmayı umarsanız, o umut sizi yanlış yöne çeker. Dosya Geçmişi ise yalnızca önceden tanımladığınız ayrı bir sürücüde çalışır ve o sürücü bağlı değilken hiçbir şey kaydetmez.

Bir de kimsenin beklemediği yer var: Depolama Algılayıcısı. Açıksa, Geri Dönüşüm Kutusu'ndaki dosyaları belirli bir süre sonra kendiliğinden temizleyebilir. Yani "nasılsa geri dönüşüm kutusunda duruyor" diye rahatladığınız şey, bir sabah orada olmayabilir. Bu ayarın açık olup olmadığını bilmek, sildiğiniz şeyin akıbetini bilmek demek.

Silmenin cevap olmadığı yer

Bazı durumlarda kırmızı çubuk, siz yer açtıkça yerinde kalır. Sildiğiniz halde boş alan artmıyorsa, artıyor gibi görünüp ertesi gün yine doluyorsa, dosyalar kendiliğinden bozuluyorsa, kurulum sırasında diskle ilgili bir uyarı çıkıyorsa, mesele yer değildir.

Bu noktada daha fazla silmek, daha çok silmek anlamına gelmez. Yapılacak şey sırayı değiştirmektir: önce kendi dosyalarınızı başka bir diske kopyalayın, sonra cihazın donanımına bakın. Kendi kendine dolan bir disk, yavaşlayan bir okuma, tıkırtı hâline gelen bir ses — bunlar temizlikle çözülmez. Bu sınırı fark etmek bir başarısızlık değil; kararın kendisi. Yanlış yerde ısrar etmek, doğru yerde durmaktan daha pahalıya geliyor.

İmleç hâlâ orada durabilir, Windows klasörünün üstünde. Ben oradan çekip İndirilenler'e gidiyorum. Silmeden önce tek bir cümle kuruyorum: bu dosya giderse ne bozulur? Cevabı bilmiyorsam, elimi çekiyorum. Cihazı açılmaz hale getiren şey genellikle büyük bir klasör değil, adı tanıdık gelmeyen küçük bir dosya oluyor.