Kaldırılan uygulamanın kayıt defterinde bıraktığı anahtarlar sistemi yavaşlatmaz

Kaldırılan bir uygulamanın kayıt defterinde bıraktığı anahtarlar sistemi yavaşlatmaz. Windows açılışta kayıt defteri ağacının tamamını gezip okumaz; bir anahtarı yalnızca bir şey onu istediğinde okur. Kimsenin sormadığı bir anahtar, diskte duran birkaç yüz bayttır. Sistemi yavaşlatan şey "artık kalmış anahtar" değil, hâlâ bir şeyin çalıştırmaya çalıştığı kayıttır: açılışta tetiklenen girişler, başlatılmaya çalışılan hizmetler, sağ tık menüsüne yüklenen kabuk uzantıları ve var olmayan bir yolu gösteren dosya ilişkilendirmeleri.

Karşımdaki listede şuna benzer satırlar var: HKEYCURRENTUSERSoftwareEskiOyun, HKEYLOCALMACHINESOFTWAREEskiOyun, altında yarım düzine alt anahtar, bir de silinmiş bir kurulum klasörünü işaret eden bir yol. Programı aylar önce kaldırmışız. Sayı hoş bir sayı değil, ama benim sorum şu oluyor: bu satırlardan kaç tanesi bilgisayarın başına geçtiğimde beni bir saniye bekletiyor? Cevap neredeyse hiçbiri. O sayı bir yavaşlık ölçüsü değil, bir yokluk envanteri. "Hedefi artık var olmayan kayıt" sayısı. Hızla ilgili tek kelime etmiyor.

Windows bir anahtarı ne zaman okur

Bir program bir ayar okumak istediğinde kayıt defterine sorar: şu anahtar var mı, değeri ne? Windows o anahtarı o anda okur. Açılışta olan şey bütün ağacı taramak değil, hive dosyalarını belleğe yüklemek — dosyanın kendisini, içindeki her satırı değil. Bu yüzden "kayıt defterinde fazladan binlerce anahtar var" cümlesi tek başına bir şey ifade etmiyor. Birkaç yüz kilobaytı okumak, tarayıcının açılışında harcanan zamanın yanında görünmez bir şey.

İkinci tarafı da var: silmek size yer kazandırmıyor. Kayıt defteri hive dosyaları silinen hücreyi kendi içinde boşa çıkarır; dosya küçülmez. "Hem hızlanır hem yer açar" cümlesinin iki ayağı da bu yüzden havada kalıyor.

Ölçüm tarafında da durum aynı. Bugüne kadar gördüğüm hiçbir karşılaştırmada, aynı makinede, aynı koşullarda tekrarlanabilir bir hızlanma çıkmadı. Temizleyicilerin gösterdiği sayı hep "kaç satır sildim" oluyor; nedense hiç "açılış süresi şu kadar kısaldı" olmuyor. Windows'un kendi açılış süresi zaten açılıştan açılışa oynar; aradaki farkı görebilmek için aynı makinede, üst üste, aynı koşullarda ölçmek gerekir.

Gerçekten fark yaratan kayıtlar

Buraya kadar "kalmış anahtar zarar vermez" dedim. Ama bir grup kayıt var ki, onlar sorulmaya devam ettiği için fark yaratıyor. Ortak noktaları da şu: hiçbiri kendiliğinden sahipsiz değil, hepsi hâlâ bir şeyin okuduğu yer.

Oturum açılışında çalışan girişler

Oturum açtığınızda Windows, Run anahtarlarındaki satırları okur ve yazdıkları programı başlatmayı dener. Program kaldırılmışsa veya yeri değişmişse o deneme boşa gider. Çoğu zaman sessizce; bazen kısa bir bekleme ya da bir hata penceresi olarak geri döner. İşin iyi tarafı, bunları görmek için Regedit'e girmenize gerek yok: Görev Yöneticisi'nin Başlangıç sekmesi ve Ayarlar'daki başlangıç uygulamaları listesi zaten o satırlardan besleniyor. Birini devre dışı bıraktığınızda onu okuyan kalmıyor — anahtara hiç dokunmadan.

Hizmetler

Kaldırılan bir program arkasında bir hizmet tanımı bırakabilir. Windows açılışta bu hizmeti başlatmayı dener, dosya yerinde yoksa başarısız olur ve olay günlüğüne bir satır düşer. Ölçülebilir mi? Evet, ama küçük: bir deneme, bir başarısızlık, iş bitiyor. Asıl rahatsızlık hız değil, Olay Görüntüleyicisi'ni açtığınızda karşınıza çıkan tekrarlayan hata satırları. Zaten düzgün bir kaldırıcı bunu kendi temizler; kaldıysa da bu, kayıt defteri temizliği değil, hizmet tarafında çözülecek bir iştir.

Kabuk uzantıları

Sağ tık menüsüne kendini ekleyen bir program bunu bir CLSID üzerinden yapar ve o CLSID'in arkasındaki DLL'i Explorer her menü açılışında yükler. DLL ortada yoksa Explorer boşuna uğraşır; yavaş bir diskte ya da ağ yolunda bu, menünün geç açılması olarak hissedilebilir. Listenin en "gerçek" maddesi bence bu. Yine de dikkat: bu kayıtlar silinmeye en az uygun olanlar. Yanlış olanı kaldırdığınızda bozulan şey hız değil, doğrudan sağ tık menüsü olur.

Dosya ilişkilendirmeleri ve kaldırma kayıtları

Bir kayıt, sadece gecikme olarak değil, karşınıza çıkan bir mesaj olarak da bedel ödetir. Açtığınız dosya artık var olmayan bir programla ilişkilendirilmişse Windows ya sessizce sorar ya da eski programın adını "Birlikte aç" listesinde hayalet gibi gösterir. Aynı şey Ayarlar'daki uygulama listesinde de olur: kaldırdığınız program orada durur, kaldırmaya çalışırsınız, kaldırıcısı yoktur. Bunlar sinir bozucu, evet; ama bedeli saniye değil, kafa karışıklığı. İkisi de Windows'un kendi arayüzünden, Regedit'e girmeden düzeltilebilir.

Sahipsiz görünen anahtar bazen başkasının ortağıdır

Bir temizleyicinin "hedef dosya yok" dediği her satır gerçekten bozuk değil. İki program aynı bileşeni paylaşabilir; birini kaldırdığınızda kayıt yerinde kalır çünkü diğeri hâlâ ona bakıyor. 32 bit ve 64 bit tarafı ayrı yazıldığı için, bir yerde bulunamayan yol başka bir yerde geçerli olabilir. Bazı kaldırıcılar da ayarları kasten bırakır: yeniden kurduğunuzda tercihleriniz yerinde olsun diye. Yani "sahipsiz" etiketi temizleyicinin bakış açısı; sizin sisteminizin gerçeği olmak zorunda değil.

Ölçülebilir olanı ölçmek için ne kullanıyorum

Regedit'e hiç girmiyorum; ihtiyacım olan her şey zaten Windows'un içinde:

• Görev Yöneticisi'nin Başlangıç sekmesi: açılışta ne çalışıyor, hangisinin etkisi "Yüksek".
• Görev Yöneticisi'nin Performans ve İşlemler sekmeleri: yavaşlığın kaynağı işlemci mi, disk mi, bellek mi.
• Ayarlar > Uygulamalar: listede duran ama kaldırıcısı olmayan program var mı.
• Olay Görüntüleyicisi > Windows Günlükleri > Sistem: "hizmet başlatılamadı" tipi tekrarlayan hatalar.
• Sağ tık menüsü ve "Birlikte aç" listesi: hayalet giriş var mı.

Ölçüm alışkanlığım da basit: aynı makinede, aynı koşullarda, arka arkaya birkaç açılış. Eğer yaptığım değişiklik bu oynaklığın içinden sıyrılıp kendini gösteremiyorsa, ortada düzeltilecek bir şey yok demektir. Zaten bu yüzden önce sayıya, sonra karara gidiyorum.

Kayıt defterinde geri dönüş yolunun olmaması

Bir dosyayı silersem Geri Dönüşüm Kutusu'ndan geri alırım. Kayıt defterinde böyle bir şey yok. Bir anahtarı dışa aktarıp yedeklemek de gerçek bir geri alma sayılmaz: geri yüklediğinizde ayarların bir kısmı döner, ama o anahtarın izinleri, sahipliği ve bağlı olduğu diğer kayıtlar dönmez. Sistem Geri Yükleme en yakın şey, o da kaba: açık olması gerekir, geri yükleme noktaları disk doldukça silinir ve geri döndüğünüzde sadece o anahtar değil, arada yaptığınız güncellemeler ve sürücü değişiklikleri de geri gider.

Bu tabloda işin matematiği basit: faydası ölçülemeyen bir işlem için geri alınamayan bir risk almak. Ben bu takası yapmıyorum. Bir uygulamanın ayar dosyasını yeniden oluşturmak kolay değil; saniyeler kazandırmayan bir işlem için onu riske atmak da mantıklı değil.

Yine de dürüst olayım: öyle tek tük durumlar var ki tek yol Regedit gibi görünür. Kaldırıcısı ortada olmayan bir programın uygulama listesindeki kaydı buna örnektir. O noktaya gelirseniz bile önce dışa aktarın, sonra da o dışa aktarımın bir Geri Dönüşüm Kutusu olmadığını bilerek ilerleyin.

Kaldırdıktan sonra ben ne yapıyorum

Sıra şöyle:

1. Programı kendi kaldırıcısıyla, uygulama listesinden kaldırıyorum.
2. Ayarlar > Uygulamalar listesine bakıyorum: isim kaldı mı, kaldıysa kaldırıcısı hâlâ çalışıyor mu.
3. Görev Yöneticisi'nin Başlangıç sekmesine bakıyorum: aynı isimde bir satır kalmışsa devre dışı bırakıyorum.
4. Bilgisayarı yeniden başlatıp normal kullanıyorum. Bir hata penceresi çıkarsa okuyorum, çıkmıyorsa peşine düşmüyorum.
5. Aradan birkaç gün geçtikten sonra hâlâ yavaşlık hissediyorsam kayıt defterine değil, diskin ve başlangıç programlarının tarafına bakıyorum.

Geriye kalan anahtarlar öylece duruyor. Kimse onlara sormuyor, onlar da cevap vermiyor. Ekranda büyük bir sayı gördüğünüzde hatırlanacak şey bu: o sayı var olan bir maliyetin değil, artık sorulmayan satırların sayısı.