Kaldırılan uygulamadan kalan klasörlerden hangisi silinir, hangisi başka uygulamaya ait

Kaldırılan bir uygulamadan kalan klasörlerde silme kararı, klasörün adına bakılarak değil, iki soruya birlikte verilen cevapla alınır: bu klasör adı şu anda kurulu bir uygulamaya bağlanıyor mu, ve klasörün içindeki en yeni dosya ne zaman yazıldı? Bu iki sorudan biri bile "bağlı" diyorsa klasör silinmez; ikisi de "bağlı değil" diyorsa o klasör sahipsiz kalıntıdır ve kalıcı olarak değil, geri dönüşüm kutusuna gönderilerek ortadan kaldırılır. Aynı test Windows'ta AppData ve ProgramData, Android'de Android/data ve Android/obb katmanlarında aynı sırayla işletilir; değişen tek şey klasörün durduğu yerdir.

Şimdi seni ekranın karşısına oturtayım. Akşamüstü, masa lambası yanıyor, dizüstünün başındasın. Az önce Ayarlar > Uygulamalar > Yüklü uygulamalar listesinden bir programı kaldırdın; düğmeye bastın, ilerleme çubuğu doldu, pencere kapandı, o ad listeden silindi. Ama içinde bir his var: arkasında bir şey kaldı.

Win+R tuşlarına basıp kutuya %appdata% yazıyorsun. Karşına şu yol çıkıyor: C:Users<kullanıcı adın>AppDataRoaming. Aynı kutuda %localappdata% yazsaydın doğrudan Local katmanına düşecektin. Roaming'in içinde otuz kırk klasör var. Bir kısmının adı tanıdık bir program gibi duruyor, bir kısmı anlamsız harf yığını, bir kısmı da bir şirket adı gibi.

Tam bu noktada çoğu kişi yanlış soruyu soruyor: "Hangisi çöp?" Doğru soru bu değil. Doğru soru şu: "Bu klasör kimin?" Çöp olduğuna sonra karar verirsin; önce sahibini arayacaksın.

Klasörün durduğu yer, kimliğinin yarısıdır

Windows'ta kullanıcı verisi birkaç ayrı katmana dağılır ve her katman farklı bir şey anlatır.

AppDataRoaming, uygulamanın sana ait ayarlarını tutar; profil dosyaları, tercihler, bazen lisans bilgisi. Bir uygulamanın kaldırıcısı program klasörünü, yani Program Files altındakini götürürken en sık burayı bırakır.

AppDataLocal, o makineye özel veriyi tutar: önbellek, günlük dosyaları, indirilmiş geçici içerik. Şişen klasörlerin çoğu buradadır.

AppDataLocalLow, kısıtlı yetkiyle çalışan süreçlerin yazdığı yerdir; tarayıcı eklentileri ve korumalı modda çalışan uygulamalar buna örnektir.

ProgramData ise tüm kullanıcılar için ortak veriyi tutar. Burası en riskli katmandır, çünkü aynı klasörü birden fazla uygulama ya da bir servis paylaşabilir.

Katmanı bilmek, "bunu silsem ne bozulur" sorusunun yarısını cevaplar. Kalan yarısı isimde ve tarihte.

Ad benzerliği kanıt değil, sadece ipucu

Klasör adı ile programın listede görünen adı her zaman aynı olmaz. Bir uygulama listede "Zoom" diye görünürken klasörü "ZoomUs" olabilir; bir oyunun klasörü stüdyonun adını taşıyabilir. Windows'ta klasörün üstüne gelip özelliklerine baktığında sana bir yayıncı bilgisi vermez. Bu yüzden kurulu uygulamalar listesine gidip hem görünen adı hem de varsa yayıncı adını gözden geçir. Listede bir arama kutusu var; klasör adının ilk hecesini yazıp karşılık gelip gelmediğine bakmak, otuz klasörü elle eşleştirmekten çok daha hızlı.

Burada bir tuzak var ve en çok burada hata yapılır. Adobe, Microsoft, Google, NVIDIA gibi adlar tek bir uygulamaya ait değildir; bir şirketin birçok ürünü aynı üst klasörü kullanır. Altındaki bir ürünü kaldırmış olsan bile üst klasörde başka bir kurulu ürünün verisi duruyor olabilir. Şirket adı taşıyan üst klasörü olduğu gibi silmek yerine, içindeki alt klasörlere tek tek aynı testi uygula.

Windows'un kendi bileşenlerine ait klasörler de aynı sebepten dokunulmaz: Packages, Temp, CrashDumps, ConnectedDevicesPlatform, Microsoft, Google. Bunların adı bir uygulama gibi durmaz ama silindiğinde fark ettiğin yer, bir sonraki açılışta bozulan bir şey olur.

Tarih, özellikler penceresinde değil klasörün içinde okunur

Sağ tık > Özellikler penceresi sana boyutu ve "Değiştirilme tarihi" satırını verir. Ama bu tarihin bir sınırı var: bir klasörün değiştirilme tarihi, yalnızca o klasörün içine doğrudan bir şey eklendiğinde ya da silindiğinde güncellenir. Bir uygulama kendi alt klasörüne yazmaya devam ederken üst klasörün tarihi aylar öncesinde takılı kalabilir.

Bu yüzden tarihi klasörün içinde oku. Klasörü aç, görünümü "Ayrıntılar" yap, "Değiştirilme tarihi" sütununa tıkla ve en yeni dosyayı bul. Günlük dosyaları bu iş için en dürüst tanıktır; bir uygulama çalıştığı sürece günlük yazar. İçeride dünün ya da bugünün tarihini taşıyan bir dosya varsa, o klasörün sahibi yaşıyor demektir.

Bir de şu var: bir klasörü silmeye çalışıp "dosya başka bir programda açık" uyarısı alıyorsan, test kendi cevabını vermiş oldu. O klasörü elinle kapatman gerekmez; sadece silmemeyi seç.

Karar anı: üç kova

Testin sonunda klasör üç kovadan birine düşer.

Birinci kova, sahipsiz kalıntı. Adı kurulu hiçbir uygulamaya karşılık gelmiyor ve içindeki en yeni dosya aylar öncesine ait. Bu klasör geri dönüşüm kutusuna gider. Kalıcı silme kullanmıyorsun, çünkü henüz emin değilsin.

İkinci kova, yaşayan veri. Adı kurulu bir uygulamaya denk geliyor ya da içinde bugünün, dünün dosyası var. Buna dokunulmaz. Yer kaplaması rahatsız ediyorsa yapılacak şey klasörü silmek değil, uygulamanın kendi içindeki önbellek temizleme ayarını kullanmak; Android'de Ayarlar > Uygulamalar > Depolama > Önbelleği temizle yolunda duran şey tam olarak budur.

Üçüncü kova, başkasının klasörü. Adı bir şirkete, bir oyun motoruna ya da Windows bileşenine ait. Üst klasör olduğu gibi bırakılır; şüphe varsa yalnızca içindeki alt klasörler ayrı ayrı değerlendirilir.

Sildiğini geri alabileceğin iki yol

Birincisi geri dönüşüm kutusu. Kalıntıyı attıktan sonra kutuyu hemen boşaltma; birkaç gün bekle, günlük kullandığın programları aç, bir sorun çıkmadığını gör, ondan sonra boşalt. Kutuyu boşalttığın an bu yol kapanır.

İkincisi Sistem Koruması. Açıksa, büyük bir temizlik öncesi geri yükleme noktası oluşturabilirsin. Buradaki sınırı bilmek önemli: geri yükleme noktası sistem dosyalarını ve program kurulumlarını geri alır, senin sildiğin kullanıcı klasörünü geri getirmez. Yani asıl güvenlik ağın geri dönüşüm kutusu; Sistem Koruması ise yanlış giden bir kaldırma işleminin bir şeyi bozması senaryosuna karşı arkada duruyor.

Android'de aynı test, farklı katman

Android 11 ve sonrasında her uygulama kendi özel alanında yaşar ve uygulamayı kaldırdığında bu özel alan silinir. Buna karşılık Android/data/<paket adı> ve Android/obb/<paket adı> klasörleri cihazda kalabilir. obb tarafı genelde oyunların büyük varlık dosyalarını tutar, o yüzden asıl yer kaybı orada olur.

Android tarafında işin bir kolaylığı var: klasör adı, uygulamanın paket adıdır ve paket adları tekildir. com.whatsapp klasörü başka bir uygulamaya ait olamaz. Windows'taki isim bulanıklığı burada neredeyse hiç yok.

Kolaylık olsa da testin ikinci ayağı yine zorunlu: o paket adına sahip bir uygulama hâlâ kurulu mu? Kurulu bir uygulamanın Android/data klasörünü silmek, uygulamayı kaldırmak değildir; uygulamanın verisini sıfırlamaktır. Oyun ilerlemesi, indirilmiş haritalar, oturum bilgisi gider ve geri gelmez.

Bir de şunu açıkça söylemek gerekir: Android 11'den sonra bu klasörlere erişim cihazdan cihaza, üreticiden üreticiye değişiyor. Bazı cihazların kendi dosya yöneticileri Android/data içini gösterir, bazılarında klasör görünmez. Göremiyorsan zorlamanın temiz bir yolu yok. İyi haber şu: silinemeyen bir kalıntı klasör telefonun çalışmasını bozmaz, sadece yer kaplar. Emin olamadığın bir klasörü bırakmak, yanlış olanı silmekten neredeyse her zaman daha ucuzdur.

Kapanış

Bir klasörü silmeden önce kendine tek bir cümle sor: "Bunu bana kim yazdı?" Cevap bir uygulama adıysa ve o uygulama hâlâ kuruluysa elini çek. Cevap boşsa ve klasörün içindeki en yeni dosya aylar öncesine aitse, geri dönüşüm kutusuna gönder ve birkaç gün bekle. Kalıntı temizliği bir cesaret işi değil, bir sınıflandırma işi; doğru sırayı bir kez oturttuğunda aynı testi hem Windows'ta hem telefonda aynı rahatlıkla işletirsin.