SSD mi HDD mi kullanıyorum? Cevabı Görev Yöneticisi'nde

Görev Yöneticisi'ni açıp Performans sekmesinde Disk'e tıkladığınızda cevap panelin üst kısmında yazıyor: model adının yanında sürücünün türü, yani SSD ya da HDD. Ancak bu etiket makinenin tamamı hakkında değil, o an seçili olan fiziksel disk hakkında konuşuyor. Tek diskli bir dizüstünde iş burada biter; iki diskli bir kasada aynı soruyu her disk için ayrı ayrı sormak gerekir.

Fanı az önce hızlanmış bir dizüstünün başında oturuyorum. Ctrl+Shift+Esc'ye basıyorum, pencere açılır açılmaz Performans sekmesine geçiyorum. Solda CPU, Bellek, Disk, Wi-Fi, GPU sıralanmış. Disk'e tıklıyorum; sağ üstte "Disk 0", yanında model adı, hemen yanında tür: SSD. Altında grafik, grafiğin yanında ortalama yanıt süresi ve etkin süre yüzdesi.

Siz de aynı anda bakabilirsiniz. O pencere açıkken ekranın üst kısmındaki iki şeye odaklanın: model adı ve tür. Tür kısmında "SSD" yazıyorsa elinizdeki disk katı hal sürücüsü, "HDD" yazıyorsa manyetik disk. İlk cevap için başka hiçbir yere bakmanız gerekmiyor. Ama ben o ilk cevaba hemen güvenmeyi bıraktım, çünkü bir süre sonra fark ettim ki mesele "hangi disk var" değil, "hangi diskte ne var".

Yüzde tek başına okunmuyor

Etkin süre %100'e çıktığında ilk zamanlar gereksiz yere geriliyordum. Sonra yanındaki sayıya bakmayı öğrendim: ortalama yanıt süresi. Aynı %100 etkin süre, bir SSD'de 0,2 milisaniye, bir sabit diskte 20 milisaniye olabilir. Yüzde, diskin ne kadar meşgul olduğunu söyler; yanıt süresi ise o meşguliyetin size ne kadar pahalıya geldiğini. İki sayıyı birlikte okumadan "disk %100, bilgisayar bozuk" demek, nabızla ateşi karıştırmaya benziyor.

Benim için işin en pratik kısmı burada: tür etiketi diskin ne olduğunu, yanıt süresi o anda ne yaptığını anlatıyor. İkisi genelde birbirini doğruluyor. Sabit diskte 15-20 milisaniyeleri görüyorsanız, üstteki "HDD" yazısı olacakları zaten söylemişti.

Görev Yöneticisi bölümleri değil, diskleri listeliyor

Bu ayrımı atlamak kolay. C: ve D: harfleri bölümleri gösterir; Görev Yöneticisi'nin Disk satırları ise fiziksel diskleri. Tek bir SSD'yi ikiye bölüp C: ve D: yaptıysanız listede tek bir "Disk 0" görürsünüz. Windows bir SSD'de, arşiv bir sabit diskteyse iki ayrı satır çıkar: Disk 0 ve Disk 1. "Diskim %100" cümlesi bu yüzden tek başına bir şey anlatmıyor; hangi disk, diye sormak gerekiyor.

Pratikte şunu yapıyorum: iki disk varsa önce Disk 0'a, sonra Disk 1'e tıklıyorum. Hangisi yük altında, hangisi boşta duruyor, tek tek görüyorum. Bir dosya kopyalarken sabit diskin yanıt süresinin fırladığını, SSD'nin neredeyse kıpırdamadığını görmek, etiketin söylediğini kendi gözünüzle doğrulamak oluyor.

Sürücü başına en net cevap: Sürücüleri birleştir ve iyileştir

Başlat menüsüne "sürücüleri birleştir" yazıp çıkan pencereyi açıyorum; komut satırından dfrgui de aynı yere götürüyor. Bu pencere her fiziksel sürücüyü ayrı satırda listeliyor ve ortam türü sütununda açık açık yazıyor: "Katı hal sürücüsü" ya da "Sabit disk sürücüsü". Yanındaki bölüm harfiyle birlikte okuduğunuzda, C:'nin hangi tür diskte olduğunu tahmin etmeye gerek kalmadan görüyorsunuz. Windows'un sürücü başına verdiği en açık cevap burası.

Pencereyi açmanın hiçbir şeyi değiştirmediğini de söyleyeyim: düğmeye basmadıkça birleştirme ya da iyileştirme başlamaz. Bakıp kapatabilirsiniz.

Ayarlar'da model ve veri yolu türü

Ayarlar > Sistem > Depolama > Gelişmiş depolama ayarları > Diskler ve birimler yolunu izlediğinizde disk modeli ve veri yolu türü karşınıza çıkıyor. Veri yolu türü, "SSD" etiketinin söylemediği ayrıntıyı verir: NVMe mi, SATA mı. İki diskli bir makinede model adı eşleştirmesi de burada daha rahat yapılıyor.

Bir uyarı: bu sayfa Windows 11'de bu adla duruyor, Windows 10'da aynı başlık yok. Eski bir rehberi takip ederken "Diskler ve birimler" satırını boşuna aramayın; Windows 10'da aynı bilgiye Aygıt Yöneticisi ve Sürücüleri iyileştir penceresi üzerinden gitmek daha kısa. Bu farkı, elimdeki iki cihazdan birinde menüyü bulamayınca öğrendim.

Aygıt Yöneticisi'ndeki model numarası ne işe yarıyor

Aygıt Yöneticisi > Disk sürücüleri altında model numarası yazıyor. Bu numarayı üreticinin yayımladığı teknik özellik sayfasında arattığınızda, etiketin vermediği ayrıntılara ulaşıyorsunuz. Burada bir çizgi çekiyorum: özellik sayfası okumak, satın alma sayfası okumak değil. Ben yalnızca elimdeki sürücünün ne olduğunu anlamak için bakıyorum, ne alacağımı bulmak için değil.

Cevabı sürücü başına uygulamak

Asıl mesele şu: tek bir bilgisayarda iki tür birden olabilir. Windows SSD'de, geri kalan her şey sabit diskte olabilir. Bu durumda "bilgisayarım yavaş" cümlesi tek bir olguyu anlatmıyor; hangi işi yaparken yavaşladığına göre değişiyor. Açılış ve güncelleme, Windows'un kurulu olduğu diske bağlı; büyük bir dosyayı taşımak ise hedef diskteki yanıt süresine.

Windows'un hangi diskte olduğunu harf üzerinden görmek için Disk Yönetimi'ni açıyorum; Başlat'a "disk yönetimi" yazmak yeterli. Orada Disk 0 ve Disk 1'in altında bölümler harfleriyle listeleniyor, C: hangi diskin altındaysa Windows orada. Bölümü silmediğiniz ya da biçimlendirmediğiniz sürece bu ekran da yalnızca okuma yapıyor.

Etiketin söylemediği şeyler

SSD yazısı, diskin hızlı olduğunu söyler ama ne kadar hızlı olduğunu söylemez. Boş alan azaldığında, hele disk uzun süredir dolu çalışıyorsa, aynı SSD sabit diski aratacak kadar yavaşlayabiliyor. Bu yüzden tür etiketini bir başlangıç noktası olarak görüyorum: sorunun kaynağını daraltmak için ilk eleme, son hüküm değil. Yanıt süresi yükseliyorsa benim ilk baktığım yer tür değil, kalan boş alan oluyor.

Aynı ekranı bir daha açtığınızda artık iki şeyi birlikte okuyacaksınız: üstteki türü ve yandaki yanıt süresini. İlk soru "SSD mi HDD mi" idi; ikincisi "hangi sürücü ve o an ne yapıyor". İkincisi, birincisinden çok daha fazla işe yarıyor.