TRIM açık mı? Windows'ta tek bir komutla kendi sürücünüzde nasıl doğrularsınız?

Cevap tek satırda: yönetici olarak açtığınız Komut İstemi penceresine fsutil behavior query DisableDeleteNotify yazın. NTFS satırında 0 görüyorsanız TRIM sistem biriminizde açık, 1 görüyorsanız kapalı. Zor kısmı komutu hatırlamak değil; ekrana gelen satırın hangi dosya sistemi ve hangi birim adına konuştuğunu ayırt etmek. Çünkü aynı bilgisayarda iki farklı cevap çıkabiliyor ve ikisi de doğru olabiliyor.

Ben ilk denemeyi yanlış yerden yaptım. Başlat menüsüne cmd yazıp Enter'a bastım, siyah pencere açıldı, komutu yazdım, Enter. Cevap yerine tek satırlık bir hata geldi: erişim engellendi. Ne 0 var ne 1. Birkaç saniye içinde anladım ki bu komut bir dosya okumuyor, Windows'un kendi davranış ayarını sorguluyor; ayar sorgulamak da yetki istiyor. Cursor orada öylece yanıp sönerken insanın aklına ilk gelen şey "komut yanlış" oluyor, oysa sorun komutun kendisi değildi.

Pencereyi bir kere doğru açmak

Doğrusu şu: Başlat menüsüne cmd yazın, çıkan "Komut İstemi"nin üzerine sağ tıklayın, "Yönetici olarak çalıştır"ı seçin, UAC penceresinde "Evet"e basın. Pencere başlığında artık "Yönetici: Komut İstemi" yazıyor, yol da C:WindowsSystem32 olarak duruyor. Aynı işi PowerShell'de de yapabilirsiniz; komut aynı komut, sadece pencere farklı.

Bir kez yönetici penceresinde çalıştırınca ekran sadeleşiyor:

```

NTFS DisableDeleteNotify = 0

```

İki kelime, bir eşittir işareti, bir sayı. Aslında bütün mesele bu sayıyı doğru okumakta.

0 ile 1 arasındaki fark

0, TRIM'in o dosya sistemi için etkin olduğunu söylüyor. 1, devre dışı olduğunu. Sayı bir arıza raporu değil, bir durum bildirimi: "şu an ne yazıyor" sorusunun cevabı, "neden böyle" sorusunun cevabı değil.

Takılma tam burada başlıyor. 1 gören kişi hemen bir şeyi düzeltmeye çalışıyor. Oysa bu sayı çoğu zaman Windows'un verdiği doğru bir kararı gösteriyor: Windows sürücünün bildirdiği yeteneğe bakıyor, sürücü ya da bağlantı TRIM'i desteklediğini söylemiyorsa TRIM'i kendisi kapatıyor. Yani 1, bozulmuş bir ayarın değil, çalışmış bir tespitin sonucu olabilir. Bunu bilmeden bakınca insan kendi kendine arıza uyduruyor.

İki satır çıktığında çelişki yok

NVMe bir sürücü ile ReFS biçimlendirilmiş bir birim aynı kutuda duruyorsa ekrana iki satır birden geliyor:

```

NTFS DisableDeleteNotify = 0

ReFS DisableDeleteNotify = 0

```

Bu iki satır birbirini yalanlamıyor. Windows raporu dosya sistemi bazında tutuyor; NTFS için ayrı, ReFS için ayrı bir ayar var ve komut ikisini alt alta yazıyor. Birinde 0, diğerinde 1 gördüğünüzde "hangisi doğru" diye sormak yerine "benim sürücüm hangi dosya sisteminde" diye sormak gerekiyor. Cevap NTFS ise üst satıra, ReFS ise alt satıra bakacaksınız.

Bunu ilk gördüğümde ekran görüntüsünü alıp iki kere baktım. Aynı pencerede iki farklı sayı görünce insanın aklına önce "bir şey bozulmuş" geliyor. Değil. Sadece iki ayrı hesap defteri var ve her defter kendi dosya sistemini anlatıyor. Hangi defterin sizin olduğunu bilmiyorsanız, doğru sayıyı hiçbir zaman okuyamazsınız.

Bu satır hangi sürücü adına konuşuyor

Buradaki ayrımı net tutmak gerekiyor: komut fiziksel sürücüyü değil, sistem biriminizi ve onun dosya sistemini anlatıyor. Yani size "bu PC'deki bütün disklerde TRIM açık" dedirtmiyor.

Aynı kasada ikinci bir SSD varsa, hele farklı bir yoldan bağlanmışsa — bir USB kutusu, ayrı bir denetleyici, değişik bir bağlantı modu — o sürücünün durumu bu satırdan okunmaz. Ben bunu acı bir şekilde öğrendim: masaüstünde 0 yazıyordu, ben de kenarda duran harici SSD'yi aynı komutla "doğruladım" sanıyordum. Sonra fark ettim ki ekrandaki sayı, o harici sürücünün nasıl bağlandığı hakkında tek kelime etmiyordu. İkinci diskimin kutusunu açmadan cevap aldığımı sanmak, tam olarak bu komutun yapmadığı şeydi.

1 gördüğünüzde sırayla bakılacak iki şey

Birincisi bağlantı. Sürücü bir USB-SATA köprüsünün arkasında mı duruyor, BIOS'ta depolama denetleyicisi RAID modunda mı kalmış, kablo ya da port değişmiş mi? Sürücü kendini TRIM destekli olarak tanıtmıyorsa Windows 1 yazar ve bu yanlış değildir; yaptığı şey, gördüğü donanıma uygun davranmaktır.

İkincisi, komutu hangi birimden çalıştırdığınız. Rapor Windows'un önyüklendiği birimi esas alıyor. Elinizdeki kurulum başka bir diskten açılıyorsa, baktığınız satır sandığınız sürücüyü anlatmıyor olabilir. Bu ikisini kontrol etmeden hiçbir yere gitmemeyi kendime kural edindim, çünkü komutun söylediği tek şey "şu an şu değer yazıyor". Nedenini ve çözümünü söylemiyor; ben de ona söylemediği bir işi yükletmiyorum.

Kendime sorduğum üç soru

Komutu her çalıştırdığımda aynı sırayı izliyorum. Sıra atlandığında yanlış okuma başlıyor, çünkü göz sayıya gidiyor ama sayının kime ait olduğunu sormuyor.

1. Pencere gerçekten yönetici miydi? Başlıkta "Yönetici:" yazıyor mu, yoksa yine erişim hatasına bakıp "0" mı uyduruyorum?
2. Kaç satır geldi? Birden fazlaysa benim birimim hangi dosya sisteminde duruyor?
3. Bu satır hangi birimi anlatıyor; Windows'un açıldığı birimi mi, yoksa yanındaki diskleri mi?

Bu üçü netleştiğinde geriye tek bir sayı kalıyor ve o sayı artık yorum istemiyor. 0 ise TRIM o birim için açık, 1 ise değil. Fazlasını bu komut söylemiyor; ben de ekrana bakıp olmayan bir cevabı okumaya çalışmıyorum.