Temizlik sonrası yer artmadıysa bu bir hata değil, Windows bazı alanları bilerek koruyor

Temizlik sonrası boş alan artmıyorsa bu bir hata ya da atlanmış bir adım değil: Windows, güncelleme hizmetinde kullandığı bileşen deposunu, gelecekteki güncellemeler için ayırdığı sabit alanı ve disk belleği dosyası ile hazırda bekletme dosyası gibi kendi yönettiği sistem dosyalarını bilerek elinde tutuyor. Yerleşik temizlik araçları bu kalemleri silinebilir satır olarak hiç göstermiyor, çünkü onlar kalıntı değil, işletim sisteminin çalışma rezervi. Boş alanın belli bir noktadan sonra büyümemesi bir arıza değil, aracın tasarım sınırı.

Ben bu sınıra iki akşam üst üste aynı temizliği yapıp aynı boş alanı görünce çarptım. O akşamlardan birinde ekranın karşısında şunu yapıyordum: Ayarlar > Sistem > Depolama sayfası açık, üstte diskin doluluk çubuğu, altında uygulamalar, belgeler, resimler ve 'Geçici dosyalar' satırı. Satıra tıklıyorum, liste açılıyor: Geri Dönüşüm Kutusu, Küçük resimler, Teslim En İyi Duruma Getirme Dosyaları, Windows Update temizliği, arada Önceki Windows yüklemesi. Hepsini işaretliyorum, 'Dosyaları kaldır' düğmesine basıyorum. Halka birkaç saniye dönüyor, sayfa yenileniyor ve boş alan neredeyse aynı yerde duruyor.

Emin olmak için ikinci yolu deniyorum: Başlat'a 'disk temizleme' yazıp Disk Temizleme'yi açıyorum, 'Sistem dosyalarını temizle' diyorum, aynı listeye bir kez daha bakıyorum. Aynı kalemler, aynı sonuç. Birkaç yüz megabayt oynuyor, o kadar.

İnsanın aklına hemen 'bir şeyi eksik yaptım' geliyor. Eksik olan bir adım değil; aracın neyi silmeyi kabul ettiğini bilmemek.

Aynı sayfada iki farklı liste

Depolama sayfasını biraz aşağı kaydırın, 'Sistem ve ayrılmış' satırına gelin. Tıkladığınızda açılan şey onay kutulu bir liste değil, bir döküm: Sistem dosyaları, Ayrılmış depolama, Disk belleği dosyası, Hazırda bekletme dosyası, Sanal bellek. Yanlarında kaldır düğmesi yok; sadece rakam var.

Aynı sayfa iki farklı mantığı yan yana gösteriyor: üstteki liste 'bunları silebilirsin' diyor, alttaki blok 'bunlar burada kalacak' diyor. Yer açma işleminin bittiği yer, ikinci bloğun başladığı yer.

Bileşen deposu: Explorer'ın abarttığı klasör

C:WindowsWinSxS klasörüne sağ tıklayıp Özellikler dediğinizde karşınıza çıkan sayı iç karartıcı olabilir. Bu klasör, güncellemelerin kurulması ve geri alınması için gereken bileşenleri tutar; gerçekten de büyüktür. Ama iki ayrıntı var. Birincisi, içeriğinin ciddi bir kısmı sert bağlantıyla Windows'un başka klasörlerindeki dosyalara bağlı; yani aynı dosya birden çok yerde listeleniyor, diskte ise tek kopya duruyor. Bu yüzden Dosya Gezgini'nin verdiği klasör boyutu gerçek ayak izini olduğundan büyük gösterir. İkincisi, bu depoyu Windows kendi yönetir: eskimiş bileşenleri zamanla emekliye ayırır ve temizlik araçlarının önüne yalnızca silinmesi güvenli görülen kısmı çıkarır. 'Windows Update temizliği' satırı bu deponun tamamı değil, izin verilen dilimidir.

Bu yüzden WinSxS boyutunu görüp paniğe kapılmanın anlamı yok. Oradaki sayı bir doluluk göstergesi değil, bir envanter listesinin kaba bir özeti.

Ayrılmış depolama neden yerinde duruyor

'Ayrılmış depolama', Windows'un güncellemeler, uygulamalar ve geçici dosyalar için baştan kenara koyduğu sabit bir pay. Bendeki dizüstünde 7 GB civarında; sürüme ve disk boyutuna göre değişiyor, o yüzden rakamı kesin bir değer olarak değil, büyüklük mertebesi olarak okuyun. Kritik nokta şu: bu alan boş alan gibi görünmez, çünkü zaten ayrılmıştır. Diskte yer açtıkça boş alanın belli bir sayının üstüne çıkmamasının arkasında çoğu zaman bu kalem var.

Burada bir dürüstlük payı bırakmak gerekiyor: Ayrılmış depolamanın ne kadar olduğu Windows sürümüne ve cihazın geçmişine göre değişir. Ama mantık aynı kalır; sistem, güncellemeyi indirebilmek için önceden yer ayırır ve o yeri sonradan geri vermek diye bir temizlik adımı sunmaz.

Aynı şey Disk belleği dosyası ve Hazırda bekletme dosyası için de geçerli. İkisi de 'Sistem ve ayrılmış' altında rakam olarak görünür, ikisi de sistem tarafından yönetilir ve yerleşik temizlik araçları onları silinebilir satır olarak listelemez. Boyutları RAM'e ve çalışma biçiminize göre değişir; bu yüzden bir makinede şu kadar, diğerinde bu kadar demek yanıltıcı olur.

Güncelleme geçmişini silmek hiçbir şeyi çözmez

Ayarlar > Windows Update > Güncelleştirme geçmişi ekranında onlarca satır görüp 'burada bir şey var' diye düşünmek çok kolay. Oysa oradaki kayıtlar birkaç megabayt mertebesinde; üstelik servis ve tanılama için tutuluyorlar. Silinebilir olsalardı bile bir depolama sorununu çözmezlerdi. Bu satırları kovalamak, asıl sınırı gözden kaçırmanın en yaygın yolu.

Temizliğin gerçek tavanı

Bütün yerleşik temizliği yaptıktan sonra elinizde kalan kazanç genelde birkaç GB olur. Büyük bir sürüm güncellemesinden sonra ortada bir Windows.old klasörü varsa ve Disk Temizleme onu kaldırırsa bu birkaç GB daha eder; ama o klasörün ömrü zaten on gün, sonrasında kendiliğinden siliniyor. Yani en büyük silinebilir parça, siz uğraşmasanız da kendi kendine gidiyor.

Depolama Algılayıcısı da bu tabloyu değiştirmiyor. Geri Dönüşüm Kutusu'nu ve geçici dosyaları düzenli olarak boşaltıyor, yani boş alanın erimesini yavaşlatıyor; ama ayrılmış alana, bileşen deposuna ya da sistem dosyalarına dokunmuyor. Zaten dokunmaması gerekiyor, çünkü oradaki alan bir birikim değil, bir rezerv.

Buraya kadar gelip hâlâ yer yetmiyorsa, sınır bir sonraki adımda değil, diskin kapasitesinde. 128 GB'lık bir sürücüde Windows, Office, bir oyun ve biraz fotoğrafla yaşıyorsanız, hiçbir temizlik rutini size 40 GB yaratmaz. Bu noktada dürüst hamle, kişisel büyük dosyaları harici bir diske ya da buluta taşımak. Film arşivini, ham fotoğrafları, eski proje klasörlerini dışarı almak, işletim sisteminden beklenemeyecek bir şeyi beklemeyi bırakmak demek.

Bir dahaki sefere temizlik bittiğinde boş alan aynı yerde duruyorsa, ekranda bir arıza değil bir sınır görüyorsunuz: Windows'un kendine ayırdığı, sizin de listede hiç göremeyeceğiniz o pay.