Videoları yedeğe katmak yedeklemeyi uzatır ve telefonu doldurur
WhatsApp'ın yedekleme ekranındaki "Videoları dahil et" anahtarı bir evet-hayır sorusu değil, bir maliyet kararıdır. Açık bıraktığınızda yedeğin boyutu ve süresi, aynı ekrandaki başka hiçbir ayarın yapamadığı kadar büyür; kapalı bıraktığınızda ise videolar yedeğin dışında kalır ve telefonu kaybettiğiniz gün o kayıtlar geri gelmez. Yani hangi tarafa koyarsanız koyun bir şey veriyorsunuz: birinde Drive kotanızdan ve gecenin boş saatlerinden, diğerinde geri dönüşü olmayan dosyalardan.
Ben o ekrana her girdiğimde parmağımı doğrudan anahtarın üstüne götürmüyorum. Önce WhatsApp'ta Ayarlar > Sohbetler > Sohbet yedeği yolunu izliyorum, alttaki son yedekleme satırını okuyorum. Sonra Drive'a geçip Yedekler bölümünde WhatsApp satırının karşısındaki boyuta bakıyorum. Bu iki sayı, o anahtarın geçen hafta ne yaptığını anlatan tek somut şey. Geri kalan her şey tahmin, ve tahminle ayar değiştirmeyi sevmiyorum.
Ekranda gördüğünüz anahtar tam olarak ne yapıyor
Anahtar kapalıyken WhatsApp sohbet veritabanını, mesajları, fotoğrafları ve ayarları paketleyip Drive'a yüklüyor. Açtığınızda bu paketin içine bir de video dosyaları giriyor. Bende ekranda fotoğraf için ayrı bir anahtar görünmüyor, video için görünüyor; ağırlığın hangi tarafta olduğunu bu tek ayrımdan anlıyorum.
Anahtarın kutudan çıktığı hâli kapalı. Yani çoğu kişi videoları yedeğe hiç katmıyor ve bundan uzun süre haberi olmuyor. Haberi olduğu an genelde şu oluyor: yeni telefona geçiyor, sohbetleri geri yüklüyor, mesajlar yerinde ama videoların durduğu yerde boş bir kutu var. O noktada telafi yolu yok, çünkü eski cihaz artık elinde değil.
Bir de şunu ayırmak gerekiyor: telefonun kendi Google yedeklemesi (Ayarlar > Google > Yedekleme) ile WhatsApp'ın Drive yedeklemesi aynı şey değil. Drive'ın Yedekler bölümüne girdiğinizde ikisini ayrı satırlar hâlinde görürsünüz. Bu yazıdaki bütün maliyet hesabı, alt satırdaki WhatsApp yedeği için.
Boyut ve süre: asıl fark burada
Aynı ekranda yedekleme sıklığı da yazıyor: günlük, haftalık, aylık. İnsanlar genelde burayı kurcalayıp yedeği büyüttüğünü ya da küçülttüğünü sanıyor. Oysa sıklık, yedeğin ne kadar sık çalıştığını değiştirir; tek çalışmada Drive'a giden veri miktarını değiştirmez. Tek çalışmadaki veriyi büyüten ayar tek: video anahtarı.
Sebebi basit. Bir dakikalık sohbet videosu ile bir dakikalık yazışma aynı büyüklükte değil. Video, aynı süredeki sesli mesajın bile çok üstünde yer kaplar. Benim cihazımda video kapalıyken yedek yüzlerce megabayt mertebesinde kalıyor; anahtarı açtığımda aynı sohbetler gigabaytlara çıkıyor. Sizin rakamlarınız farklı olacak, ama aradaki kat farkı benzer olur.
Süre tarafı boyutla doğru orantılı. Yükleme hızınız sabit kalır, bölünecek veri büyür. Aynı internet üzerinden küçük bir yedek dakikalar içinde biterken, video dahil edilmiş bir yedek saatlerce sürebilir. Süre uzadıkça yarıda kesilme ihtimali de artar; telefonun ekranı kapanır, Wi-Fi zayıflar, yükleme durur.
Gecenin boş saatleri bir bütçe
WhatsApp yedeklemeyi sabaha karşı, telefon şarjda ve boştayken çalıştırır. Bu saatler, telefonun gerçekten hiçbir şey yapmadığı tek pencere. Video dahil edilmiş bir yedek tam bu pencereyi doldurur: bağlantı açık kalır, cihaz ısınır, şarj döngüsü yedekleme bitene kadar uzar. Küçük bir yedekte bunu fark etmezsiniz; büyük bir yedekte sabah telefonu elinize aldığınızda hâlâ ılık olduğunu görürsünüz.
Bu pencere geceliktir. Yedek bitmezse ertesi gece baştan ele alınır; kaldığı yerden devam eden bir mekanizma beklemeyin. Kotanız doluysa yedek hiç başlamaz ve ekrandaki tarih yerinden kımıldamaz. Ücretsiz Google hesabında 15 GB, Gmail ve Drive'daki diğer her şeyle ortaktır; WhatsApp yedeği bu havuzdan beslenir. Yani video anahtarı aslında sadece WhatsApp'ı değil, tüm Google hesabınızı ilgilendiren bir harcama kalemi.
Kapalı bırakınca ne veriyorsunuz
Burada kendinize sormanız gereken soru şu: bu videoları kaybettiğim gün ne olur?
Videolar zaten telefonun kendi klasörlerinde duruyor. Dosyalar uygulamasından Android > media > com.whatsapp > WhatsApp > Media yolunu izlediğinizde gelen videoları orada görürsünüz (bazı cihazlarda yol WhatsApp > Media altında çıkar). Yani anahtar açık da olsa kapalı da olsa, video cihazda bir dosya olarak var. Yedek, o dosyanın bir kopyasını telefondan çıkarıp Drive'a taşımaktan başka bir şey yapmıyor.
Bunu şöyle okumak gerekiyor: yedek, "videolarım kaybolmasın" diye değil, "telefon elden giderse sohbetlerim yerinde kalsın" diye var. Anahtar kapalıyken sohbetin iskeleti geri gelir — mesajlar, tarihler, fotoğraflar — ama içindeki hareketli kayıtlar gelmez. Geri yükleme bittiğinde o boşluklar hemen belli olur ve o an yapabileceğiniz bir şey yoktur.
Karşı tarafta verdiğiniz şey ise daha soyut ama daha sık başınıza gelir: kota. Video açıkken yedek, Gmail'inizle aynı havuzu yer. Kota dolduğunda sadece WhatsApp yedeği değil, Drive'a dosya yüklemek de durur. Yani bu anahtar, WhatsApp'ın dışına taşan bir sonuç üretir.
Anahtarı geri kapattığınızda ne değişmez
En sık yanlış anlaşılan nokta bu. Anahtarı kapattığınızda WhatsApp telefondaki hiçbir şeyi silmez. Ne sohbetin içindeki videoyu, ne klasördeki dosyayı. Sadece bir sonraki yedeklemede o dosyaları paketin dışında bırakır.
İkinci nokta: Drive'daki eski yedek kendiliğinden küçülmez. Yeni yedek eskisinin üzerine yazıldığında boyut düşer, ama o ana kadar kotanızda şişkin kopya durmaya devam eder. Yani anahtarı kapattığınız gece rahatlama gelmez; rahatlama, bir sonraki yedekleme başarıyla bittikten sonra gelir. Ekrandaki tarih ilerlemiyorsa boyut da düşmez.
Elinizde kalan tek ölçü: tarih ve boyut
WhatsApp size "geçen sefer şu kadar veri gitti" diye bir rapor vermiyor. Tek geri bildirim iki sayı: WhatsApp'ın yedek ekranındaki son yedekleme tarihi ve Drive'ın Yedekler bölümünde o satırın karşısında yazan boyut.
Bunları okumanın yolu şu. Anahtarı değiştirdiğiniz akşam iki sayıyı not edin, bir hafta sonra tekrar bakın. Tarih ilerlediyse yedek gerçekten çalışıyor. Boyut ne kadar arttıysa, o hafta sohbetlerinize giren medyanın ağırlığı odur. Benim cihazımda bu fark haftadan haftaya çok oynuyor: bir hafta neredeyse hiç değişmiyor, başka bir hafta birkaç gigabayt birden biniyor. Sizde de benzer dalgalanma olacaktır; tek bir haftanın rakamına bakıp karar vermeyin.
Tarih hiç ilerlemiyorsa sorun anahtarda değil. Kota dolmuş, hesap yanlış seçilmiş ya da yedekleme yarıda kalıyor olabilir. Bu durumda önce tarihi düzeltmek gerekir; çalışmayan bir yedeğin boyutunu tartışmanın anlamı yok.
İki uç örnek
Sohbetlerini aile arşivi gibi kullanan biri için anahtar açık kalır, ama o kişi kotayı da takip etmek zorundadır. Telefonu sadece günlük yazışma için kullanan, videoları başka bir yerde tutan biri için kapalı kalması savunulabilir bir tercihtir; yeter ki kişi bunu bilerek yaptığını kabul etsin. Kapalı anahtarın anlamı "video yok" değil, "video yedekte yok".
Kendim için nasıl karar veriyorum
Üç soru soruyorum.
- Telefonu kaybettiğim gün, o sohbetlerdeki videoları gerçekten açıp izler miyim?
- Drive'da 15 GB'ın ne kadarı boş?
- Yedek sabaha kadar bitecek mi?
Birinci soruya hayır diyorsam anahtar kapalı kalır ve sonucunu kabul ederim. İkinci soruya "dolmak üzere" diyorsam yine kapalı kalır, çünkü kotası dolmuş bir hesapta açık anahtar hiçbir işe yaramaz — yedek hiç çalışmaz, çalışsa da yarıda kalır. Üçüncüsü belirsizse açık bırakırım; eksik yedek, geç yedekten daha kötüdür.
Bu, bir kere verilip kapatılan bir karar değil. Telefon değiştiğinde, internet değiştiğinde, sohbetlerin içeriği değiştiğinde aynı iki sayıya — tarihe ve boyuta — tekrar bakıp anahtarı yeniden değerlendirmek gerekiyor. Benim yaptığım bundan ibaret.
