Aynı ayar Windows 10'da ve Windows 11'de farklı yerde durur

Windows 10 ile Windows 11 arasında bu ayarın yeri gerçekten değişir. Başlangıçta açılan öğeler her iki sürümde de Görev Yöneticisi’nin Başlangıç sekmesinde durur ve oraya her iki sürümde de Ctrl+Shift+Esc ile gidilir; Windows 11 bunun üstüne Ayarlar > Uygulamalar > Başlangıç adında ikinci bir sayfa açar. Yazılı talimatların tutmamasının en sık sebebi budur: ayar kaybolmamıştır, sadece talimatın ilk ekran adı senin ekranındaki adla aynı değildir.

Elin klavyede, Ctrl+Shift+Esc’e basıyorsun. Görev Yöneticisi açılıyor ve sen farkında olmadan önce sekmeleri tarıyorsun. Windows 10’un olduğu makinede sekmeler üstte yan yana dizilir: İşlemler, Performans, Uygulama geçmişi, Başlangıç, Kullanıcılar, Ayrıntılar, Hizmetler. Windows 11’de aynı başlıklar sola, dikey bir şeride taşınmış. Aynı sekmeyi arıyorsun ama gözün iki ayrı geometriye bakıyor. Adı da aynı değil: Windows 11’de “Başlangıç uygulamaları” yazıyor, Windows 10’da yalnızca “Başlangıç”.

Şimdi bulduğun metne dönüyorsun. “Görev Yöneticisi’nde Başlangıç sekmesine gidin” diyor. Sen bakıyorsun, orada “Başlangıç uygulamaları” yazıyor. Kısa bir tereddüt: acaba yanlış yerde miyim? Hayır. Aynı sekme, sadece etiketi daha uzun. Ama o tereddüt sonraki bütün adımlarını etkiliyor, çünkü orada takıldığın anda metnin geri kalanını okumaya başlıyorsun. Oysa metin, sana uymadığını ilk cümlede zaten söylemişti.

İlk ekran adı bir yönerge değil, bir kontrol noktası

Benim alışkanlığım şu: bir talimatın bana uyup uymadığını anlamak için tamamını okumuyorum. İlk geçen ekran adını alıp elimdeki ekranla karşılaştırıyorum. “Görev Yöneticisi” mi yazıyor? Açıyorum, gerçekten o ad var mı diye bakıyorum. “Ayarlar > Uygulamalar > Başlangıç” mı yazıyor? Ayarlar’ı açıp Uygulamalar’ın altında Başlangıç diye bir satır arıyorum. Varsa okumaya devam ediyorum; yoksa o metin zaten benim için yazılmamış.

Windows 10’da o satır yok. Ayarlar’ı açıp Uygulamalar’a girdiğinde öyle bir başlık bulamazsın. Bu, bir şeyi kaçırdığın anlamına gelmez; metnin Windows 11 için yazıldığı anlamına gelir. Tersi de olur: Windows 11’de kısa “Başlangıç” sekmesini ararken karşına “Başlangıç uygulamaları” çıkar ve iki kelimelik farkı bir hata sanabilirsin. İkisi de aynı sekmedir, aynı listeyi açar.

Aynı liste, farklı konuşan iki yüzey

Windows 11’in Ayarlar > Uygulamalar > Başlangıç sayfası ile Görev Yöneticisi’nin Başlangıç uygulamaları sekmesi aynı öğeleri listeler. Tek bir kaydı iki ayrı pencereden görüyorsun; birinden kapattığın şey diğerinde de kapalı görünür. Ortada iki ayrı ayar değil, tek bir ayarın iki yüzü var. Fark, sana ne anlattıklarında.

Görev Yöneticisi’nde sütunlar vardır: Ad, Yayımcı, Durum ve Başlangıç etkisi. O “Başlangıç etkisi” sütunu, bir uygulamanın açılışı ne kadar uzattığını Yüksek, Orta, Düşük gibi değerlerle söyler. Yeni eklenmiş bir satırda bu değer henüz ölçülmemiş olabilir; birkaç açılıştan sonra oturur. Ayarlar sayfasında bu sütun yok. Yayımcı bilgisi de yok. Orada yalnızca uygulamanın adı ve bir açma-kapama anahtarı var.

Bu yüzden hangi yüzeyi kullanacağın, ne yapmak istediğine bağlı. Karar vermeye çalışıyorsan — bu ne, kimin, açılışı ne kadar yiyor — Görev Yöneticisi tek yer. Karar çoktan verilmişse ve sadece düğmeyi çevireceksen, Ayarlar sayfası daha kısa yol: listeyi açıp anahtara basıyorsun, sütun okumakla uğraşmıyorsun. Görev Yöneticisi’nin sağ tık menüsünde dosya konumunu açma ve çevrimiçi arama gibi seçenekler de var; Ayarlar sayfasında bunların hiçbiri yok.

Adlar neden birbirini tutmuyor

İki yüzey aynı uygulamayı farklı adla yazabilir. Ayarlar listesinde uygulamanın görünen adı, yani Başlat menüsünde ve masaüstünde gördüğün isim çıkar. Görev Yöneticisi ise kayıtlı girdi adını ve yayımcıyı gösterir; bu bazen şirket ön ekli, bazen kısaltılmış, bazen senin hiç kullanmadığın bir yazımdır. Tanıdığın adı Görev Yöneticisi’nin Ad sütununda bulamadıysan, o şey listede yok demek değil; muhtemelen birkaç satır aşağıda, başka bir adla duruyor. Bakacağın yer Ad sütunu değil, Yayımcı sütunu.

Aynı şey ters yönde de olur. Ayarlar listesinde aradığın ismi bulamayıp listeyi baştan sona taradığın olur; sonra Görev Yöneticisi’nde karşına, o uygulamanın hiç görmediğin resmi adı çıkar. Panik yapma. İki liste aynı şeyi söylüyor, sadece farklı kelimelerle.

Tek sürümde olan satırlar

Windows 10’un Başlangıç sekmesinde, listenin alt kısmında “Son BIOS süresi” diye bir rakam görünür. Windows 11’in Ayarlar > Uygulamalar > Başlangıç sayfasında böyle bir satır yok; orada yalnızca uygulama listesi ve anahtarlar var. Bir metin “son BIOS süresine bakın” diyorsa ve sen Ayarlar sayfasındaysan, aradığın şey o sayfada hiç bulunmamıştı. Aynı şekilde Windows 10’un Ayarlar’ında, Uygulamalar altında Başlangıç diye bir sayfa hiç olmadı. İki sürüm arasında kaybolduğun anların çoğu, böyle tek taraflı satırlarda başlıyor.

İkisinin de göstermediği şey

Bu iki listenin ortak bir sınırı var: Windows ile birlikte başlayan her şey burada görünmez. Zamanlanmış görevler ve hizmetler bu listelerin dışında kalır. Yani listeyi baştan aşağı kapatıp yeniden başlattığında hâlâ bir şey kendiliğinden açılıyorsa, o şey bu listelerde yoktu. Bu bir hata değil, aracın kapsamı.

Kapatmanın bir bedeli de var. Devre dışı bırakmak silmek değildir; aynı anahtarı geri açtığında her şey eski hâline döner. Ama ses sürücüsü yardımcısı, dokunmatik yüzey aracı ya da güvenlik yazılımı gibi açılışta kendini hazırlaması gereken şeyleri kapatırsan, cihaz açıldıktan sonra bir süre beklemek zorunda kalabilirsin. Başlangıç etkisi sütunu “Yüksek” diyor diye kapatmak da doğru değil; o sütun gecikmeyi söyler, gerekliliği söylemez. Ölçüm de birkaç açılış ister, ilk gün doğru cevabı vermez.

Talimat okurken yaptığım tek şey

Bir metne baktığımda ilk yaptığım şey hâlâ aynı: ilk geçen ekran adını kendi ekranımla karşılaştırıyorum. Uyuyorsa devam ediyorum. Uymuyorsa, metnin geri kalanı başka bir sürüm için doğru olabilir ama benim cihazımda karşılığı yok; o kısmı okumak yerine kendi sürümüm için yazılmış yolu arıyorum.

Ayar kaybolmadı. Sadece iki kapısı var ve hangi kapının açık olduğunu, ekrandaki ilk ad söylüyor.