Depolama ekranında asıl yer kaplayan kategori hangisi, nasıl anlarım?

Depolama ekranındaki en büyük kalemi bulmanın yolu, en büyük rakamın yanındaki isme bakmak değil; o satırı açıp içindekilerin toplamının gerçekten o satıra denk gelip gelmediğini kontrol etmektir. Çubuktaki bir renk ne kadar geniş görünürse görünsün, o rengin neyi topladığını bilmeden "asıl yer kaplayan bu" denemez. Çünkü bazı kategoriler tek tek dosyaları değil, birden fazla uygulamanın verisini, önbelleğini ve kurulum dosyasını tek satırda birleştirir. Doğru cevap etiketten değil, satırın içini açtığınızda gördüğünüz kalemlerin toplamından çıkar.

Akşam telefonu şarja taktım, ekranın üstünde "Depolama alanı azalıyor" bildirimi duruyor. Ayarlar > Cihaz bakımı > Depolama yolunu izliyorum. Karşıma tek bir yatay çubuk çıkıyor; içinde birkaç renk, altında kategoriler ve yanlarında rakamlar. İlk içgüdünün en uzun renge dokunmak olduğunu biliyorum, çünkü benim de öyleydi. Şimdi yapmıyorum. Parmağımı en büyük görünen satırın üstüne götürüp açıyorum, çünkü asıl soru "hangisi büyük" değil, "bu satır neyi sayıyor".

Ekranın altındaki "Şimdi optimize et" düğmesine de bu yüzden dokunmuyorum. O düğme ağırlıklı olarak önbelleği temizliyor; önbellek ise tanımı gereği geri gelen şey. Semptomu siliyor, kaynağa dokunmuyor.

Uygulamalar satırı tek bir şeyi saymıyor

Uygulamalar satırını açtığımda bir liste geliyor: uygulamalar ve yanlarında rakamlar. Bir uygulamanın içine girdiğimde o rakamın nasıl oluştuğunu görüyorum. Üç kalem var: uygulamanın kendisi (kurulum boyutu), uygulama verisi ve önbellek. Depolama ekranındaki tek satır, bu üçünün bütün uygulamalar için toplamı.

Bunu bilmeden listeye bakınca şu yanlış okuma çıkıyor: "Uygulama sayım az, o zaman bu satır şişemez." Sayı ile boyut aynı şey değil. İki üç uygulama, hepsi kalın önbellek ve veri tutuyorsa o satırı tek başına şişirebilir. Ben de bu yüzden listeyi boyuta göre sıralıyorum ve en üstteki birkaç uygulamanın içine giriyorum. Satırı büyüten şey uygulama sayısı değil, en üstteki birkaç uygulamanın biriktirdiği veri.

Önbelleği temizlediğimde satır küçülüyor. Sonra uygulamayı açıyorum ve ertesi gün aynı yere geri geliyor. Bu bir hata değil, normal davranış. O yüzden "temizledim, rahatladım" demek yerine "bu kalem bana ne kadar süre kazandırdı" diye soruyorum. Cevap genelde "bir gün".

Aynı dosya neden iki satırda birden görünüyor

Mesajdan kaydettiğim bir fotoğraf galeriye düşüyor ve "Resimler ve videolar" satırına yazılıyor. Aynı fotoğrafın sohbet uygulamasının kendi klasöründe duran kopyası ise o uygulamanın verisi olarak "Uygulamalar" satırının içinde sayılıyor. Bunu ilk fark ettiğimde epey şaşırmıştım: galeriden sildiğim bir fotoğraf, depolama satırını neredeyse hiç oynatmıyordu.

Aynı şey belgelerde de oluyor. İndirdiğim bir PDF "Belgeler" satırında duruyor; onu açan uygulama kendi önbelleğine bir kopya almışsa, o kopya "Uygulamalar" satırında duruyor. Silme kararı verirken hangi satırın gerçekten küçüleceğini bilmek istiyorsam, önce dosyanın aslının hangi satırda, kopyasının hangi satırda olduğunu ayırmam gerekiyor. İki satır birbirinden bağımsız değil; biri diğerinin gölgesini taşıyor.

Bu yüzden "Resimler ve videolar" satırını da basit okumuyorum. O satır sadece kameranın çıkardığı fotoğrafları saymıyor. Sohbetlerden kaydedilenler, uygulamalardan indirilenler, ekran görüntüleri, kırpılmış videolar hepsi aynı satıra yazılıyor. Kameranın payı sanıldığından çok daha küçük olabiliyor; satırın büyük kısmı başka yerlerden geliyor.

"Sistem" ve "Diğer" neden durup dururken büyüyor

Benim en çok yanlış okunduğunu düşündüğüm satır bu. İçi tek tek gösterilmiyor, adı da zaten "geri kalan" anlamına geliyor. Ama büyümesinin tanıdık sebepleri var:

• Log dosyaları. Sistem ve uygulamalar tuttukları kayıtları bir süre saklıyor; bu süre boyunca yer tutuyorlar.
• İndirilmiş ama kurulmamış güncelleme paketi. Cihaz güncellemeyi indirir, siz kurmadan o dosya bekler. Kurulum tamamlandığında bu kalem kendiliğinden düşer; yani "büyüdü" diye panik yapılacak bir şey değil.
• Küçük resim önbelleği. Galeri ve dosya yöneticisi her görselin küçük bir kopyasını üretiyor. Fotoğraf sayısı arttıkça bu önbellek sessizce büyüyor.
• Galerideki çöp kutusu. Sildiğim öğeler bir süre orada bekliyor. Yani "silinmiş" görünen dosya hâlâ yer kaplıyor.

Bu satırın bir özelliği daha var: çubuğun toplamı ile alttaki kategorilerin toplamı her zaman birebir tutmuyor. Yuvarlamalar ve sistem bölümünün ayrı sayılması yüzünden ufak bir fark kalabiliyor. Ben o farkı sorun olarak görmüyorum; ama fark büyüdüğünde "Diğer" satırına bakmam gerektiğini anlıyorum.

Hangisi geri gelir, hangisi gerçekten kazanç

Buradaki ayrım basit ve işe yarıyor: sildiğim kalem normal kullanımla kendini yeniden üretiyorsa, kazandığım şey geçici. Üretmiyorsa, gerçek kazanç.

Geri gelenler:

• Önbellek. Uygulamayı açtığınız anda yeniden dolar.
• Küçük resim önbelleği. Galeriyi açtığınızda yeniden oluşur.
• Uygulama verisi. Uygulamayı kullanmaya devam ettiğiniz sürece büyür.

Geri gelmeyenler:

• Kurulumu tamamlanmış güncelleme paketi.
• Galeri çöp kutusunda bekleyen öğeler. Zaten bir süre sonra kendiliğinden gidecekler; erken boşaltmak anlık kazanç sağlar.
• Artık kullanmadığınız uygulamaların verisi ve yıllardır açmadığınız indirmeler.
• Aynı dosyanın kopyaları.

Bu listeyi kafamda tutunca "ne silsem" sorusu "bu geri gelir mi" sorusuna dönüşüyor. Cevap "evet" ise, sildiğim şey yarın yine orada olacak; o zaman sadece rakamı rahatlatmış oluyorum, sorunu çözmüş olmuyorum.

Etiket aynı, toplam aynı değil

Aynı kategori her cihazda aynı adla görünmüyor. One UI, MIUI ve stok Android'de isimler kayıyor; bir cihazda "Diğer" denen şey bir başkasında "Çeşitli", bir başkasında "Sistem" başlığı altında çıkabiliyor. Aynı markanın farklı sürümlerinde sıralamanın değiştiğini de görüyorum.

Bu yüzden etikete güvenmiyorum. Güvendiğim şey satırın içi: açtığımda gördüğüm kalemlerin gerçekten o satıra denk gelip gelmemesi. İsim değişiyor, davranış değişmiyor. Bir satır birden fazla uygulamayı topluyorsa, ne adı ne rengi bunu gizleyebiliyor; sadece içini açtığınızda ortaya çıkıyor.

Kendi ekranımda izlediğim sıra

Telefonu elime aldığımda şunu yapıyorum:

1. Çubuğa bakıp geçmiyorum, listeyi açıyorum.
2. En büyük iki satırın içine giriyorum; rakamın nereden geldiğini görmeden karar vermiyorum.
3. "Sistem" veya "Diğer" büyükse, önce indirilmiş güncelleme paketini ve galeri çöp kutusunu düşünüyorum.
4. Silmeden önce tek soru soruyorum: bu kalem normal kullanımla geri gelir mi?

Depolama ekranı bana "şunu sil" diyen bir yapılacaklar listesi değil. Neyin gerçekten yer kapladığını, neyin sadece yer değiştirdiğini gösteren bir ölçüm aleti. Onu bu gözle okuduğumda, temizlik düğmesine basmadan önce ne yaptığımı biliyorum.