Bilgisayar donuyorsa bellek arızasını Windows'un kendi testiyle doğrulayın

Bilgisayar her yazılım önlemine rağmen donuyorsa, belleği Windows'un kendi aracıyla doğrulamanın yolu şudur: Win+R penceresine mdsched.exe yazın, "Şimdi yeniden başlat ve sorunları denetle" seçeneğini onaylayın ve makine açıldıktan sonra Olay Görüntüleyicisi'nde MemoryDiagnostics-Results kaynağını okuyun. Sonucun temiz çıkması yalnızca "bu testte hata görülmedi" demektir, bellek sağlıklı demek değildir; tek bir hata satırı çıkması ise ayar tartışmasını bitirir, çünkü oradan sonrası servis kararıdır.

Masanın başındayız. Açık pencereleri tek tek kapatıyorum, çünkü bu iş bir yeniden başlatma ve Windows yüklenmeden önce çalışıyor; kaydedilmemiş bir belge kalırsa testin sonucunu değil, kendi hatamızı konuşuruz. Cihazı fişe takıyoruz. Test sırasında elektrik giderse ya da pil biterse sonuç günlüğe hiç yazılmaz ve baştan başlamak gerekir. Win+R, mdsched.exe, Enter. Karşımıza iki seçenek çıkıyor; ben alttakini, "Şimdi yeniden başlat ve sorunları denetle" olanını seçiyorum. Üstteki, testi bir sonraki açılışa bırakıyor ve o güne kadar makineyi açmayı unutuyorsunuz.

Ekran kararıp geri geliyor ama Windows logosu gelmiyor. Doğrudan mavi bir ekran: üstte araç adı, altında bir ilerleme çubuğu, yanında geçiş sayacı. Sayaç bir yerde birkaç saniye takılıyor, sonra atlıyor. Klavyeye dokunmuyoruz. Bu ekranda tıklanacak bir şey yok, fare de yok; tek yapılacak şey beklemek. Testin süresi belleğin boyutuna ve seçili karışıma göre değişiyor; kısa karışımda on dakikaları, uzun karışımda saatleri bulabiliyor.

Mavi ekranda ne olduğunu bilmek, sonucu okumaktan önce gelir

Bu aracın asıl değeri, Windows'un içinden değil dışından konuşması. Sürücüler yüklenmiyor, hiçbir uygulama çalışmıyor, arka planda hiçbir servis yok. Araç kurulu modüllere kendi kalıplarını yazıyor, geri okuyor ve okuduğuyla beklediğini karşılaştırıyor. Fark çıkarsa hata olarak işaretliyor.

Bunun pratik anlamı şu: makine öyle donuyor ki arkasında mavi ekran bile bırakmıyorsa, Windows'un içinden hiçbir kayıt alamıyoruz. Bir uygulama çökmesi günlükte iz bırakır, tam donma bırakmaz. İşte o boşlukta, Windows yüklenmeden çalışan tek tanığımız bu araç oluyor.

Aynı ekranda F1'e basarsanız testin karışımını görürsünüz. Çoğu cihazda varsayılan karışım geliyor ve o haliyle test kısa sürüyor. Ben uzun zamandır çözülemeyen, tekrarlayan donmalarda karışımı genişletilmişe alıyorum; önbelleği kapatmak ve geçiş sayısını artırmak süreyi uzatıyor ama kapsamı da genişletiyor. Bu bir sabır testi, heyecan verici bir ekran değil. Ekranda hangi karışımın seçili olduğunu not edin, çünkü sonucu yorumlarken "ne kadarını test ettik" sorusunun cevabı o.

Sonuç mavi ekranda değil, günlükte

Test bittiğinde makine kendini yeniden başlatıyor ve Windows normal açılıyor. Sonucu o an ekranda aramayın; kalıcı kayıt Olay Görüntüleyicisi'nde. Win+X menüsünden Olay Görüntüleyicisi'ni açıyorum, Windows Günlükleri altındaki Sistem günlüğüne geliyorum, sağdaki "Günlüğü Filtrele" ile olay kaynakları kutusuna MemoryDiagnostics-Results yazıyorum. Yeniden başlatma saatine denk gelen kayıt karşımızda.

Hata bulunduğunda ve bulunmadığında düşen olay kimlikleri farklı; bende gördüğüm kayıtlarda hata yoksa 1102, hata varsa 1101 olarak düşüyor. Ama numaralara fazla yaslanmayın, sürümle birlikte oynayabiliyorlar. Filtreyi numaraya değil kaynak adına göre kuruyorum; sabit kalan şey kaynağın adı, numarası değil.

Bu kaydı bir kenara not edin: tarih, saat, sonuç. Cihaz garantideyse servise anlatacağınız en somut şey bu oluyor; "bazen donuyor" cümlesinin yanında tarihli bir günlük satırı çok daha fazla şey anlatıyor.

Temiz sonuç neyi kanıtlamaz

Burada işin en çok yanlış anlaşılan yeri var. Temiz sonuç, sorunun bellek olmadığını göstermez; sadece o testin o kalıplarıyla, o sıcaklıkta, o süre boyunca bir uyumsuzluk yakalanmadığını gösterir.

Aracın kapsamadığı şeyleri sayayım: sürücüleri çalıştırmıyor, diskine dokunmuyor, güç kaynağını ölçmüyor, ekran kartı belleğine bakmıyor. Sizin oyununuzu ya da render'ınızı çalıştırırken oluşan ısı ve yük profilini de taklit etmiyor; test soğuk makinede, Windows açılmadan koşuyor. Kırkıncı dakikada ısınınca donan bir dizüstü, on beş dakikalık soğuk bir testi rahatça geçer.

Bir de şu var: test hatayı bulsa bile hangi modülün, hangi yuvanın, hangi yonganın bozuk olduğunu söylemiyor. Kayıt "bellek alt sisteminde bir uyumsuzluk çıktı" diyor. Tek bir parçayı işaret eden bir sonuç beklerseniz bu araçtan hep eksik bir cevap alırsınız.

Buna karşılık tek bir hata satırı güçlü bir delil. Çünkü bu test sürücü yüklemiyor, uygulama çalıştırmıyor; orada çıkan uyumsuzluk bir yazılım gürültüsü değil, donanımın kendi turunda yakalanmış bir fark. Bir uygulamanın çökmesiyle bunu aynı kefeye koymuyorum.

Donma bellekten gelmiyorsa nereye bakıyorum

Bellekten şüphelenmemin sebebi genelde şu oluyor: donma rastgele, belirli bir uygulamada değil, bazen açılışta bazen boştayken geliyor. Ama rastgelelik tek başına bellek demek değil; depolama, sürücü ve ısı da aynı dağınık tabloyu çizer.

Burada ilk baktığım yer Güvenilirlik İzleyicisi oluyor; Başlat menüsüne adını yazarak ya da perfmon /rel ile açılıyor. Gün gün bir grafik veriyor, kırmızı çarpılar donmaların tarihini gösteriyor. Bir güne tıkladığınızda o gün ne olduğunu sırayla okuyorsunuz: beklenmeyen kapanma, uygulama hatası, o gün kurulan sürücü. Donmanın hemen öncesinde ne olduğunu görmek, tek başına "bellek" demekten çok daha fazla işe yarıyor.

Olay Görüntüleyicisi'nde yanına koyduğum kayıtlar var. Kernel-Power 41, "makine düzgün kapanmadı" der ve bu kadar; nedeni söylemez, güç kaynağı arızası demek de değildir. BugCheck 1001 ile gelen dump kodu bellek yönetimiyle ilgili görünse bile sürücü kaynaklı olabilir. Disk ve depolama tarafındaki sıfırlama uyarıları başka bir kapıyı gösterir. WHEA-Logger kayıtları görürsem iş zaten donanım katmanına geçmiştir.

Ayar kararının bittiği yer

Bir cihazda yazılım tarafında yapılacaklar listesi bittiğinde, mdsched.exe artık "belki düzelir" adımı değil, bir karar adımı oluyor. Bunu böyle ayırıyorum çünkü ikisi çok farklı yerlere çıkıyor.

Test hata verdiyse ayar tarafında kalan tek şey, varsa BIOS'taki bellek hız profili oluyor; stok hızda da hata çıkıyorsa o kapı da kapanıyor. Sanal bellek ayarı, hazırda bekletme dosyası, güç planı, hızlı başlatma; hiçbiri bu noktadan sonra sonucu değiştirmiyor. Windows'un yerleşik araçlarıyla yapılabilecekler burada bitiyor. Buradan sonrası modül seviyesinde bir iş; benim tarafımda bittiği yer orası.

Test temiz çıkıp donmalar sürüyorsa eşik başka bir yerde: elimde "bu testte bir şey görünmedi" notu kalıyor ve aramayı depolama, sürücü ve ısı tarafına çeviriyorum. Cihaz açılmamaya başlarsa ya da donmalar sıklaşırsa, daraltma işi de bitiyor.

Karar eşiğimi tek cümleye indirirsem: donma yazılım önlemleriyle geçmiyorsa önce belleği sına; hata çıkarsa dur, çıkmazsa aramayı daraltmaya devam et ama temiz sonucu "bellek sağlam" diye okuma. Bu aracın sınırını bilmek, sonucunu bilmekten daha çok işe yarıyor.