Sistem geri yükleme belgelerinize dokunmaz, programlarınızı geri alır
Sistem geri yükleme belgelerinize dokunmaz. Belgeler, Resimler, Masaüstü, Videolar ve İndirilenler klasörlerindeki dosyalar, geri yükleme noktası alındıktan sonra kaydedilmiş olsa bile yerinde kalır; değiştirilme tarihleri bile değişmez. Bu araç dosyaları değil, sistemin durumunu geri alır: geri yükleme noktasından sonra kurulan programlar, güncellenen sürücüler, kayıt defteri kayıtları ve Windows ayarları eski hâline döner. Kısacası koruduğu şey sizin ürettiğiniz veri, geri aldığı şey makinenin yapılandırmasıdır ve çoğu kişi tam tersini bekler.
Şu ana bir dönelim. Bir kurulumun ortasında işler ters gitti, ekran dondu, yeniden başlattığınızda bir şeyler kırık kaldı ve parmağınız kendiliğinden Başlat'a gidip "sistem geri yükleme" yazıyor. Sihirbaz açılıyor: tarih, saat, "Sistem Kontrol Noktası" gibi bir ad. Hemen altında küçük bir uyarı duruyor: "Son yüklediğiniz programlar ve sürücüler kaldırılabilir." Ben o cümleyi yıllarca yanlış okudum. "Demek ki belgelerime bir şey olabilir" diye anladım. Sonra fark ettim: o cümle bana kaybedeceğim şeyi değil, kurtaracağım şeyi söylüyordu.
Geri yükleme bittiğinde ekranda ne görünüyor
Masaüstü aynı masaüstü. Belgeler klasörünü açıyorsunuz, dün akşam kaydettiğiniz dosya orada. Sağ tıklayıp özelliklerine bakıyorsunuz: değiştirilme tarihi dün 16:40. Oysa seçtiğiniz geri yükleme noktası dün 09:00'da alınmıştı. Aradaki yedi saatlik çalışma kaybolmadı, silinmedi, eski bir sürüme de dönmedi. Olduğu gibi duruyor.
Sebep basit: kullanıcı klasörleri izlenmez. Sistem Koruması, adı üstünde, sistemin kendi tarafına bakar. Sizin ürettiğiniz içerik onun ilgi alanının dışında kalır. Telefonunuzdan attığınız fotoğraf, masaüstüne bıraktığınız not, Belgeler altındaki oyun kayıt dosyası, İndirilenler'deki fatura PDF'i: geri yükleme noktasından sonra oluşmuş olsalar bile yerlerinde dururlar.
Yani çoğu insanın korktuğu senaryo gerçekleşmiyor. Ama aynı aracın bir de öbür yüzü var: korkmadığınız şeyleri geri alıyor.
Kurulan program gider, kaldırılan program geri gelmez
Geri yükleme noktasından sonra kurduğunuz programlar kaldırılır. Başlat menüsündeki kısayolu gider, yüklü uygulamalar listesindeki girdisi gider, çift tıkladığınızda açılmaz. Buraya kadar beklenen davranış.
Beklenmeyen kısım şu: Program Files altındaki klasör bazen yerinde kalır. Çünkü sistem geri yükleme dosya silmez, kaydı geri alır. Bir klasörü görmek programın geri geldiği anlamına gelmiyor; kurulum dosyasını yeniden çalıştırmanız gerekiyor ve o zaman genelde aynı sürüme değil, üreticinin sitesindeki güncel sürüme dönmüş oluyorsunuz.
Kurulum gerektirmeyen, klasörden çalışan taşınabilir sürümler ise hiç etkilenmez, çünkü kayıt defterinde izleri yoktur; onlar sadece dosyadır. Kısayolları masaüstünde kalır, çalışmaya devam ederler.
Ters yön ise asıl tuzak. Ağustos'ta kurduğunuz bir programı Eylül'de kaldırdınız ve pişman oldunuz. Elinizdeki geri yükleme noktası Ağustos'tan. "Geri dönsem program da geri gelir" diye düşünüyorsunuz. Gelmez. Geri yükleme aradaki değişiklikleri geri alır; kaldırma sırasında diskten silinmiş dosyaları yerine koymaz. Bazı durumlarda listede eski girdi yeniden görünür ama program açılmaz, çünkü dosyaları dönmemiştir. Listede bir satır görmek, çalışan bir program görmek değildir.
Asıl geri alınan yer: sürücüler, kayıt defteri, ayarlar
Geri yüklemenin gerçekten dokunduğu alan burası. Geri yükleme noktasından sonra güncellediğiniz ekran kartı sürücüsü eski sürüme döner. Aynı şey ses sürücüsü, yazıcı sürücüsü ve ağ adaptörü için de geçerli: nokta alındığında hangi sürüm duruyorsa ona dönülür.
Kayıt defteri de geri döner ve bunun etkisi gündelik kullanımda hemen görünür. Varsayılan tarayıcınız bir anda eskisine dönmüş olabilir. PDF dosyalarını yine başka bir uygulama açmaya başlayabilir. Ağ ayarlarınız, kayıtlı ağ profilleriniz, IP yapılandırmanız noktanın alındığı hâle döner. Bunlar arıza değil; aracın çalışma biçimi.
Windows Update tarafı en çok kafa karıştıran kısım. Noktadan sonra yüklenen güncelleştirmeler kaldırılır ve bilgisayar açıldıktan sonra Windows onları yeniden indirmeye, yeniden teklif etmeye başlar. Yani "güncellemelerim gitti" diye panik yapmanın anlamı yok; sildiğiniz değil, geri aldığınız güncellemelerdir ve bir süre sonra yerlerine dönerler.
Kararı geri almanın yolu
Geri yükleme yaptıktan sonra fikriniz değişirse, sihirbazı yeniden açtığınızda karşınıza "Son geri yüklemeyi geri al" seçeneği çıkar. Bu, yaptığınız işlemi iptal eder. İki sınırı var: yalnızca son işlem için geçerlidir ve geri alma işlemini geri alamazsınız. Yani kararınız iki adımlık; üçüncü adım yok.
Sonuç her zaman pürüzsüz de olmuyor. Geri alma bütün dosyaları yerine koymaz, kayıtları yerine koyar. Bu yüzden bazı durumlarda bir aygıt, Aygıt Yöneticisi'nde sarı ünlemle görünür ya da ses, ekran, ağ gibi bileşenler beklediğiniz gibi çalışmaz. Çözüm genelde basit: sürücüyü üreticinin sitesinden indirip yeniden kurmak. Sistem geri yükleme bir yedek değil, bir geri alma aracı; kusursuz bir kopya çıkarmasını beklemeyin.
Bunu ilk yaşadığımda bilgisayarın bir şeyi "unutmuş" gibi davrandığını düşünmüştüm. Aslında unutmuştu: noktanın alındığı andan sonra öğrendiği her şey silinmişti.
Noktayı kendiniz alın, çünkü Windows her zaman almıyor
En çok işe yarayan alışkanlık şu: bir sürücü güncellemesinden, büyük bir kurulumdan ya da uzun sürecek bir Windows Update işleminden önce elle nokta oluşturmak.
Başlat'a "geri yükleme noktası oluştur" yazın. Açılan Sistem Özellikleri penceresinde Sistem Koruması sekmesini göreceksiniz. C: sürücüsünün karşısındaki koruma durumu "Açık" olmalı. Kapalıysa aynı penceredeki "Yapılandır" düğmesinden açabilirsiniz; orada noktalara ayrılan disk alanını da görürsünüz. Bu alan sınırlıdır ve dolduğunda en eski noktalar sessizce silinir. Üç hafta önceki bir noktaya güvenmeyin, çünkü o nokta artık var olmayabilir.
"Oluştur" düğmesine bastığınızda sizden bir isim istenir. Buraya işinize yarayacak bir şey yazın: "Öncesi - ekran kartı" gibi. "Sistem Kontrol Noktası" adı bir hafta sonra hiçbir şey ifade etmez; listede üst üste dizilmiş aynı isimli noktalara bakıp hangisinin ne olduğunu hatırlamaya çalışırsınız.
Bir ayrıntı daha: nokta oluşturmak yönetici yetkisi ister ve bazı bilgisayarlarda Sistem Koruması kapalı gelir. "Bende hiç geri yükleme noktası yok" diyorsanız sebebi genelde budur; Windows almamış değil, o özellik o makinede hiç açılmamış.
Bu aracı ne için kullanmalı, ne için kullanmamalı
Kafanızda şu iki cümleyi tutun: sistem geri yükleme, sistemin yapılandırmasını geri alır ve sizin ürettiğiniz veriyi korur. Yeni bir sürücüden şikâyetçiyseniz, bozuk bir kurulumdan sonra ortalık karıştıysa, üst üste binen güncellemeler bir şeyleri bozduysa doğru araç bu.
Ama kaybolan bir belge, silinen bir fotoğraf için bu araç size göre değil. O klasörler zaten hiç izlenmedi; geri yüklemenin onlarla ilgili bir sorumluluğu da yok. Belgeleriniz için tek gerçek güvence, ayrı bir diske ya da buluta düzenli olarak aldığınız yedek.
Şu sınırı da unutmayın: sistem geri yükleme bir yedekleme yöntemi değildir. Diskte yer kaplayan gölge kopyalar üzerinden çalışır, dolayısıyla disk arızası ya da yanlış bir bölümleme işlemi karşısında elinizde hiçbir şey kalmaz. Nokta almak, dosyalarınızı yedeklemenin yerini tutmaz; sadece kötü bir kurulumun bedelini ödemekten kurtarır.
Son olarak: noktayı ne kadar erken alırsanız o kadar işe yarar. Sorun çıktıktan sonra aldığınız nokta, sorunu da yanında taşır.
