Depolama Algılama ile Disk Temizleme aynı şey değil, hangisi neyi temizler?

Depolama Algılama ile Disk Temizleme aynı işi yapmaz ve biri diğerinin yerine geçmez. Depolama Algılama, belirlediğiniz gün sayısına ya da boş disk alanı azaldığında kendiliğinden çalışarak geçici dosyaları, Geri Dönüşüm Kutusu'nu ve İndirilenler klasörünü temizler. Disk Temizleme (cleanmgr) ise elle açılan bir araçtır ve asıl ağırlığı Windows Update artıkları, Teslimat İyileştirme dosyaları ve önceki Windows kurulumları gibi sistem düzeyindeki kategorilerdedir. Günlük biriken küçük kirlilik Depolama Algılama'nın, güncelleme sonrası ortaya çıkan büyük ve tek seferlik yük Disk Temizleme'nin işidir.

Bunu kavradığım akşam dizüstünde C: sürücüsünün 3 GB boş alanı kalmıştı. Ayarlar > Sistem > Depolama'ya girdim. Üstte “Depolama Algılama” anahtarı duruyordu, açtım.

Hiçbir şey olmadı. Çünkü o bir düğme değil, bir kural: anahtar kuralı devreye alıyor, kural da tetikleyicisini bekliyor. Altındaki “Depolama Algılamayı şimdi çalıştır” bağlantısına bastım. Geri Dönüşüm Kutusu boşaldı, geçici klasörler süpürüldü, boş alan birkaç saniye içinde 3 GB'tan 11 GB'a çıktı. Ama liste kısaydı ve içinde Windows Update artıkları yoktu. Aradaki farkı, ikinci aracı açtığımda gördüm.

Depolama Algılama bir kural, Disk Temizleme bir düğme

Depolama Algılama ekranında üç satır var ve üçü de zaman sorusuna cevap veriyor: geçici dosyalar için bir anahtar, Geri Dönüşüm Kutusu için “hiçbir zaman / 1 / 14 / 30 / 60 gün” seçimi, İndirilenler klasörü için yine bir gün sayısı. Hemen altında da aracın ne zaman çalışacağını belirleyen tetikleyici: boş disk alanı azaldığında, her gün, her hafta ya da her ay.

Burada dikkat edilmesi gereken şey şu: bu araç bir dosyayı “büyük olduğu için” silmez. Yalnızca bu üç kategoriye bakar ve üçünün dışına çıkmaz. Sistem klasörlerinde biriken güncelleme kalıntıları onun görüş alanında değildir.

İndirilenler satırının varsayılanı “hiçbir zaman”. Bir kez 1 güne çekip bıraktıysanız, ertesi gün oraya koyduğunuz bir kurulum dosyasını bulamamanız sürpriz olmaz. Bu yolla silinen dosyalar için Geri Dönüşüm Kutusu'nda kopya aramak da genelde boşuna olur; kural çalıştığında dosya doğrudan gider.

Disk Temizleme'nin listesi bambaşka bir yerden başlıyor

Başlat'a “disk temizleme” yazıp açtığınızda ilk pencere görece küçük kalemler gösterir: küçük resimler, geçici internet dosyaları, hata raporları, DirectX gölgelendirici önbelleği, Teslimat İyileştirme dosyaları, Geri Dönüşüm Kutusu ve geçici dosyalar. Bazı Windows sürümlerinde listede İndirilenler satırı da görünür; ama buradaki davranış Depolama Algılama'daki gibi bir kural değil, o oturumda işaretleyip işaretlemeyeceğiniz tek seferlik bir onay kutusudur ve varsayılan olarak işaretli gelmez. İşaretlerseniz klasörün içini olduğu gibi boşaltır.

Asıl fark, pencerenin altındaki “Sistem dosyalarını temizle” düğmesinde. Bu düğmeye basmadan alınan sonuç çoğu zaman birkaç yüz megabayttan ibaret kalır. Düğmeye bastığınızda araç kendini yönetici yetkisiyle yeniden açar, diski baştan tarar ve listeye yeni satırlar ekler: Windows Update temizliği, Önceki Windows kurulumları, Aygıt sürücüsü paketleri, Windows Yükseltme Günlükleri. Depolama Algılama'nın hiçbir ayarıyla ulaşamayacağınız alan genelde tam olarak burasıdır.

Bende o akşam 11 GB'ın üstüne eklenen en büyük kalem Windows Update temizliğiydi; “Önceki Windows kurulumları” satırı ise aylar önce yapılmış bir sürüm yükseltmesinden kalmıştı. İkisi birlikte, Depolama Algılama'nın haftalarca topladığından fazlasını tek seferde götürdü.

Asıl mesele neyi temizlemedikleri

İki aracı yan yana koyunca ortaya çıkan tablo, hangi kalemi hangisinden beklememeniz gerektiğini de söylüyor:

• Depolama Algılama; Windows Update artıklarını, önceki Windows kurulumlarını, aygıt sürücüsü paketlerini ve Teslimat İyileştirme dosyalarını temizlemez. Bunlar için o ekranda bir ayar aramanın anlamı yok.
• Disk Temizleme kendiliğinden çalışmaz. Boş alan 2 GB'a düşse de siz açmadıkça tek dosya silmez. Bir kez temizleyip “artık bu iş otomatik” saymak en sık yapılan hata.
• Disk Temizleme, İndirilenler klasörü için gün sayısına bağlı bir kural kurmaz; orada zamanlama da tetikleyici de yoktur.

İki araç birlikte kullanılabilir, ama silme kapsamları farklı olduğu için birbirlerinin yerini tutmazlar. Depolama Algılama Geri Dönüşüm Kutusu'nu zaten boşalttıysa, Disk Temizleme listesinde o satırı 0 bayt olarak görmeniz normaldir; bu, aracın çalışmadığı anlamına gelmez.

Karar vermeden önce iki geri dönüş yolunu bilin

“Sistem dosyalarını temizle” listesinden Windows Update temizliğini seçtiğinizde, o güncellemelerin kaldırma kaydı da gider; yani yakın zamanda kurduğunuz bir güncelleme sorun çıkarırsa onu geri alamayabilirsiniz. “Önceki Windows kurulumları” seçildiğinde ise Ayarlar > Sistem > Kurtarma ekranındaki eski sürüme dönme imkânı ortadan kalkar. Depolama Algılama tarafındaki İndirilenler kuralı ise ayarı geri çevirerek durdurulabilecek bir şeydir ama silinmiş bir dosyayı geri getirmez; karar, kuralı kurarken alınır, sonra değil.

Hangi sırayla kullanıyorum

Önce sorunun nerede olduğunu tespit ediyorum: Ayarlar > Sistem > Depolama ekranındaki dilimlere bakıyorum. Büyük dilim geçici dosyalarda ise iş Depolama Algılama'nın; disk büyük bir sürüm güncellemesinden sonra şişmişse iş Disk Temizleme'nin.

Büyük temizliği Disk Temizleme ile yapıyorum ve mutlaka “Sistem dosyalarını temizle” düğmesine basıyorum; aksi hâlde aracın asıl gücünü hiç görmemiş olurum. Sonra günlük bakımı Depolama Algılama'ya bırakıyorum: tetikleyici olarak “boş disk alanı azaldığında” seçeneği, Geri Dönüşüm Kutusu için 30 gün, İndirilenler klasörü içinse “hiçbir zaman”. İndirilenler benim için otomatik boşaltılacak bir çöp kutusu değil, kendi kararımla temizlediğim bir klasör.

Windows 11'de Ayarlar > Sistem > Depolama altındaki öneri bölümü, Disk Temizleme'nin bazı sistem kategorilerine yakın sonuçlar verebilir; onu üçüncü bir yol olarak görüyorum, Depolama Algılama'nın bir parçası olarak değil.

İki araç aslında iki farklı soruya cevap veriyor: “düzenli olarak biriken şeyi kim süpürecek” ve “bir kez oluşan bu büyük yığını şimdi kim kaldıracak”. Aynı araca iki soruyu birden sormaya çalışınca, ekranda boşalan birkaç yüz megabayt kalıyor ve disk neden hâlâ dolu diye düşünüyorsunuz.