Depolama ekranında en çok yer kaplayan kategori çoğu zaman sandığın gibi değil

Depolama ekranındaki en büyük kategori çoğu zaman kendi kaydettiğin dosyalar değildir; çubuğun en uzun olduğu yer genellikle Diğer ve Geçici dosyalar olur, çünkü bu ikisi Windows'un ürettiği ya da sınıflandıramadığı veriyi taşır. Bu yüzden ilk hamle silmek değil, hangi kategorinin büyüdüğünü tespit etmektir: Belgeler, Resimler ve Videolar senin attığın dosyalarla büyür; Diğer ile Geçici dosyalar ise sen hiçbir şey kaydetmediğin hâlde büyüyebilir. Bu ayrımı bir kez oturttuğunda Ayarlar > Sistem > Depolama ekranı bir temizlik düğmesi olmaktan çıkıp elindeki cihazın haritasına dönüşür.

Ekranı açtığında göreceğin şey sade. Ayarlar > Sistem > Depolama dediğin an birkaç saniyelik bir hesap döner, sonra çubuklar yukarıdan aşağı sıralanır. Ben o sıralamaya ilk baktığımda çubuğun tepesinde kendi klasörlerimden birini bekliyordum; çıkan şey Diğer oldu. Eminim senin ekranında da elin kendiliğinden en uzun çubuğa gidiyor. Ben de öyle yaptım: tıkladım. Karşıma dosya listesi değil, tek bir toplam çıktı. O an ekranın bana "şunu sil" demediğini, "şuran büyümüş" dediğini anladım. Aradaki fark bütün işi değiştiriyor.

Depolama ekranı bir harita, temizlik düğmesi değil

Bu ekranda üç bilgi katmanı var ve üçü ayrı işe yarıyor. Kategori adı ne olduğunu söyler. Yanındaki sayı ne kadar olduğunu söyler. Kategoriye girip gördüğün satırlar ise neyden oluştuğunu söyler.

İşin püf noktası üçüncü katmanda. Uygulamalar ve özellikler kategorisine girdiğinde boyuta göre sıralanmış bir uygulama listesi görürsün; hangi programın yeri yediği tek tek belli olur. Resimler veya Belgeler'e girdiğinde de öyle: dosya dosya listelenir. Ama Diğer'e tıkladığında çoğu zaman sadece bir toplam görürsün, belki birkaç alt başlık. Bu asimetri tesadüf değil. Windows tanıdığı şeyi satır satır gösterebiliyor, tanımadığını sadece toplayabiliyor.

Yani "içine girip bakayım" refleksi her kategoride aynı sonucu vermiyor. Tanıdığı kategorilerde karar verecek kadar bilgi var; tanımadıklarında yok.

Kendi dosyalarınla sistemin ürettikleri neden farklı davranır

Belgeler, Resimler, Videolar, Müzik: bunlar senin. Sen kaydettikçe büyür, sen silmedikçe küçülmez. Yedeklemesi anlamlıdır, çünkü silindiğinde geri gelmez. Bu kategorilerde büyüme bir kararın sonucudur.

Geçici dosyalar ve Önceki Windows kurulumu bambaşka davranır. Buradaki içeriği sen oluşturmadın; bir güncelleme geldiğinde, bir kurulum yapıldığında, bir program çalışırken Windows üretti. Silindiğinde geri gelir, ama geri gelmesi kayıp değildir; Windows onları ihtiyaç oldukça kendi yeniden yazar. Önceki Windows kurulumu klasörü bunun en net örneği: büyük bir sürüm yükseltmesinden sonra belirli bir süre bekletilir, sonra kendiliğinden temizlenir. Sen hiçbir şey yapmasan da o çubuk küçülür.

Bir kategorinin kendi dosyan mı yoksa sistemin işi mi olduğunu anlamanın pratik yolu şu: kategoriyi sen doldurduysan oradan bir şey silmek gerçek bir kayıp; sistemi doldurduysa silmek bir kayıp değil, sadece bir temizlik.

Diğer neden hiçbir şey yapmadan büyür

Diğer, Windows'un sınıflandıramadığı öğelerin toplandığı yerdir: bazı uygulama verileri, bazı sistem dosyaları, artık bir kategoriye oturmayan kalıntılar. Adı "çöp" değil; adı "bilmiyorum". Aradaki fark önemli, çünkü bu kategori hem tamamen zararsız bir önbelleği hem de bir uygulamanın çalışması için tuttuğu veritabanını içine alabilir.

Bu yüzden Diğer'in büyümesi genelde senin bir şey kaydetmenle ilgili değildir. Bir program arka planda veri biriktiriyordur, bir güncelleme kalıntı bırakmıştır, bir uygulama profilini şişirmiştir. Kategoriyi kovalamak yerine onu besleyen şeyi aramak daha verimli: son zamanlarda ne kurdun, hangi program sürekli açık, güncelleme ne zaman geldi.

Burada bir uyarı var. Diğer'in içine girip satır satır silmeye çalışmak, tanımadığın bir şeyi tanımadığın bir sonuçla silmek demektir. Bir belgeyi silmekle bir uygulamanın veri dosyasını silmek aynı şey değil. İkisi de "yer açıyor" ama biri sadece yer açıyor.

Aynı toplamı iki araç iki farklı söyler

Disk Temizleme ile Depolama ekranını yan yana açtığında sayıların tutmadığını görürsün. Bu bir hata değil. İkisi farklı kalemleri sayar: biri bazı sistem üretimi dosyaları hesabına katar, diğeri katmaz. Disk Temizleme'de sistem dosyalarını listeye ekleme adımı vardır; o adımı açtığında karşına güncelleme temizliği, sistem hata dökümleri gibi kalemler çıkar. Depolama ekranının listesinde bunların bir kısmı hiç görünmez, bir kısmı başka bir başlığın altında toplanır.

Yani iki araçtan biri doğru, diğeri yanlış değil. Soru şu: hangi kalemi hangisi sayıyor? Bu soruyu sormadan iki sayıyı karşılaştırıp panik yapmak, haritayı okuyamamaktan başka bir şey değil.

Geçici dosyalar bir daha şişmesin

Geçici dosyalar kategorisinin en güzel tarafı şu: otomatikleştirilebilir. Ayarlar > Sistem > Depolama altındaki Depolama Algılama'yı açtığında Windows senin yerine karar vermeye başlıyor. Ne sıklıkta çalışacağını seçebiliyorsun: her hafta, her ay ya da yalnızca disk sıkıştığında. Geri Dönüşüm Kutusu'nun kaç gün sonra boşaltılacağını da sen belirliyorsun.

Ama burada da kategori okuması işe yarıyor. Aynı ekranda İndirilenler klasörünü temizleme seçeneği de duruyor; o klasördeki dosyalar senin dosyaların, sistemin ürettikleri değil. Aynı ekranda, aynı akışın içinde, karakteri tamamen farklı iki şey var. Geçici dosyalar için otomatik silme rahat bir karar; İndirilenler için aynı şeyi açmadan önce iki kere düşünmek gerekir.

Sıra: önce tespit, sonra karar, en son silme

Benim izlediğim sıra hep aynı oldu. Önce hangi kategorinin büyüdüğüne bakıyorum; sıralama bunu zaten söylüyor. Sonra o kategorinin kendi dosyam mı sistemin işi mi olduğunu belirliyorum, içine girip satırları okuyarak. Sonra büyümenin kaynağını düşünüyorum: son bir haftada ne değişti? Ancak bundan sonra silmeye karar veriyorum.

Sırayı tersine çevirdiğimde, yani önce silmeye karar verdiğimde, hep aynı şey oluyor: adı en büyük görünen kategoriye saldırıyorum ve o kategori genelde silinmesi en az işe yarayan kategori oluyor. Çünkü en büyük görünen şey, çoğu zaman Windows'un kendi ürettiği ve zaten kendi temizleyeceği şeydir.

Unutmadan: bu ekrandaki sayılar birkaç saniye içinde değişebilir, hesap bazen eksik gelir, kategori toplamları yuvarlanır. Bir sayı sana tuhaf geldiğinde ekranı yenilemek, panik yapmaktan çok daha faydalı.