Dosya Geçmişi her şeyi değil, sadece bazı klasörleri yedekliyor

Dosya Geçmişi, cihazdaki her klasörü değil, kişisel kitaplıkların içine girmiş olan klasörleri yedekler. Masaüstü, Belgeler, Resimler, Müzik ve Videolar kitaplıklarının içindekiler varsayılan olarak kapsam içindedir; C: köküne ya da ikinci bir diske elle açtığınız bir klasör ise siz onu bir kitaplığa eklemediğiniz sürece yedeğin tamamen dışında kalır. Dosya Geçmişi'nin kendi penceresinde klasör listeleyip ekleyebileceğiniz bir ekran yoktur, çünkü yedeklenecek listeyi kitaplıklar belirler; klasörü kapsama almanın yolu, o klasöre Dosya Gezgini'nde sağ tıklayıp kitaplığa eklemektir.

Şimdi benimle ekrana bak. Denetim Masası > Sistem ve Güvenlik > Dosya Geçmişi yolunu izle. Solda birkaç bağlantı, sağda bir sürücü kutusu, altta da "Dosya Geçmişi'ni etkinleştir" düğmesi duruyor. Harici diski takıp o düğmeye bastığımda diskin ışığı yanıp sönmeye başladı, ekrandaki "Son yedekleme" satırı ilerledi. İnsanın içi rahatlıyor doğrusu. Sonra oturup şu soruyu sordum: içinde ne var?

"Gelişmiş ayarlar"a girdiğimde iki liste çıktı karşıma. Üstteki liste kısa: Masaüstü, Belgeler, Resimler, Videolar, Müzik. Altındaki liste ise "Klasörleri hariç tut" başlığı altında birkaç satır. Benim ikinci diskte duran ve haftalardır üzerinde çalıştığım proje klasörü bu iki listenin hiçbirinde yoktu. Ne yedeklenenlerin arasında, ne hariç tutulanların arasında. Görünmez bir üçüncü gruptaydı: hiç kapsama girmemiş olanlar.

Dosya Geçmişi penceresinde klasör eklemek için bir düğme aradım. Yok. Saydığım bağlantılar şunlar: Kişisel dosyaları geri yükle, Sürücü seç, Klasörleri hariç tut, Gelişmiş ayarlar, Şimdi çalıştır. Hepsi bu. Yedek kapsamını genişletmek için tıklanacak bir yer yok, çünkü bu araç kendi listesini tutmuyor; listeyi işletim sisteminin kitaplıklarından okuyor.

Klasörü yedeğe almanın yolu Dosya Gezgini'nde başlıyor

Dosya Gezgini'ni aç, ikinci diske git, o proje klasörünü bul ve üzerine sağ tıkla. Menüde "Kitaplığa ekle" satırını göreceksin. Üzerine geldiğinde alt menü açılır: mevcut kitaplıklar orada listelenir, en altta da "Yeni kitaplık" vardır. Hangisini seçtiğin önemli değil, önemli olan klasörün bir kitaplığın içine girmesi. Ben "Yeni kitaplık" seçip adını kendim verdim; klasör anında Gezgin'in sol tarafındaki kitaplık listesinde göründü. Sonra Dosya Geçmişi penceresine dönüp "Şimdi çalıştır"a bastım.

Burada iki uyarı var, ikisini de bizzat yaşadım. Birincisi, bu seçenek her konumda çıkmaz: ağ üzerindeki klasörler ve çıkarılabilir sürücüler kitaplığa eklenemez, sağ tık menüsündeki satır ya görünmez ya da soluk kalır. Dahili ikinci bir diskteki klasör sorunsuz eklenir. İkincisi, yedek sürücüsünün kendisindeki bir klasörü kitaplığa eklemek anlamsızdır; yedeği yedeğin içine kopyalamaya çalışırsın.

Geri dönüş yolu da aynı menüde: "Kitaplıktan kaldır". Bu, klasörü taşımaz ve silmez; sadece kitaplık referansı kalkar ve Dosya Geçmişi o klasörü artık yedeklemez. Yedek sürücüsünde duran eski kopyalar hemen yok olmaz, "Gelişmiş ayarlar"daki saklama kuralı ne diyorsa ona göre temizlenir. Yani kararı geri almak mümkün, ama geri alma anında değil, saklama penceresi dolduğunda etkisini gösterir.

İki liste: yedeklenenler ve hariç tutulanlar

Ayarlar > Güncelleştirme ve Güvenlik > Yedekleme > Diğer seçenekler ekranına geldiğinde bu iki listeyi yan yana görürsün. "Bu klasörleri yedekle" listesi kitaplıklardan gelir. "Bu klasörleri hariç tut" listesi ise ayrı bir karardır: bir klasör kitaplığın içinde olsa bile, hariç tut listesine girdiyse yedeğe girmez. Örnek vermek gerekirse Belgeler'in içindeki bir alt klasörü hariç tutarsan, o klasör Gezgin'de sapasağlam durur, hiçbir şey onun yedek dışı olduğunu belli etmez; ama geri yükleme ekranında altı boş çıkar.

Aynı listede senin eklemediğin satırlar da olabilir. OneDrive ve AppData gibi maddeler bazı kurulumlarda kendiliğinden orada durur. Bu yüzden iki listeyi de baştan sona okumak gerekiyor; okumadan "zaten yedekleniyordur" cümlesini kurmamak gerekiyor.

Ayarlar tarafındaki bu ekranda "Klasör ekle" düğmesi görünen sürümler de var. O düğme her yapıda aynı yerde durmuyor ve bastığında ne olduğunu ekrandan takip edemiyorsun. Kitaplık yolu ise her sürümde aynı ve sonucunu Gezgin'de görebiliyorsun. Ben bu yüzden klasör eklemeyi hep sağ tık menüsünden yapıyorum.

Programlar, Windows klasörü ve AppData hiçbir zaman içinde değil

Bunu baştan bilmek gerekiyor çünkü en sık hayal kırıklığı buradan çıkıyor. Kurulu programlar, Windows klasörü, gizli sistem dosyaları ve uygulama verileri Dosya Geçmişi'nin kapsamına hiçbir ayarla girmez. Bu bir eksiklik değil, aracın tanımı. Bir programı yeniden kurmak zorunda kaldığında ayarlarının geri gelmesini bekleme; orada kurtarılan şey senin kişisel dosyalarındır.

Bulutta "yalnızca çevrimiçi" duran dosyalar yedeğe görünmez

OneDrive'ın isteğe bağlı dosya özelliğini kullanıyorsan, diskte duran şey dosyanın kendisi değil, yer tutucusudur; içerik sunucudadır. Dosya Geçmişi yedek alırken o içeriği okuyamaz. Belirtisi şudur: geri yükleme listesinde dosya görünür ama boyutu sıfır gibi durur, bazen de hiç görünmez. Çözümü basit ama sabır ister: klasöre sağ tıkla, "Bu cihazda her zaman tut" seç, yeşil tik gelene kadar bekle, sonra Dosya Geçmişi'nde "Şimdi çalıştır"a bas.

Bir de OneDrive'ın klasör yedekleme özelliği Masaüstü, Belgeler ve Resimler klasörlerini OneDrive'ın içine taşımış olabilir. Bu durumda kitaplığın adı hâlâ "Belgeler"dir ama gösterdiği fiziksel klasör değişmiştir. Doğrulaması kolay: Gezgin'de kitaplığı aç ve adres çubuğuna bak. Orada hangi yol yazıyorsa, yedeklenen odur.

Yedeğin ne tuttuğunu görmenin tek dürüst yolu

Dosya Geçmişi penceresindeki "Kişisel dosyaları geri yükle" bağlantısına bas. Karşına çıkan ağaç, yedeğin gerçekten içinde olan ağaçtır. Klasörün orada yoksa, yedekte yok. Bu kontrolü bir kez yaptıktan sonra artık "yedek var" demiyorum; "şu klasör yedekte, şu klasör değil" diyorum. Aradaki fark, bir gün gerçekten ihtiyaç duyduğunda ortaya çıkıyor.

Aklımda kalan model şu: Dosya Geçmişi iki listeyle çalışır. Birincisi kitaplıkların içindekiler, ikincisi hariç tutulanlar. Bir klasör birinci listede değilse ya da ikinci listedeyse, ya da içeriği henüz cihaza indirilmemişse, o klasör yedeğin dışındadır. Kapsamı genişletmenin yolu da aracın içinde bir düğme aramak değil, klasörü kitaplığa taşımaktır.