Geçici dosyaları sildim ama Depolama ekranı hâlâ dolu diyor

Geçici dosyaları sildikten sonra Depolama ekranının aynı sayıyı göstermeye devam etmesi normaldir, çünkü silinen dosya ile o ekranın saydığı alan çoğu zaman aynı yerde durmuyor. Boşalan yerin görünmemesinin arkasında genellikle üç şey vardır: dosyalar Geri Dönüşüm Kutusu'na düşmüştür, alan Sistem Koruması'nın gölge kopyalarında tutulmaya devam ediyordur ya da ekrandaki "Sistem ve ayrılmış" kalemi Windows'un kendi yönettiği hiberfil.sys ve pagefile.sys gibi yapıları sayıyordur. Depolama ekranındaki kategori listesi tam da bu yüzden var: tek bir boş alan sayısına bakmak yerine hangi kategorinin ne kadar yer tuttuğunu açıp görmek, boşalan alanın nereye gittiğini gösterir. İzlenecek sıra şudur: önce boş alanı iki ayrı ekrandan oku, sonra kategorileri tek tek aç, sonra azalan miktarın hangi kategoride biriktiğini ara.

Sayı kıpırdamadığında ekranda ne oluyor

Ayarlar > Sistem > Depolama ekranını açıyorum. Üstte kalan boş alan yazıyor, altında ince bir çubuk, çubuğun altında kategoriler: Uygulamalar, Belgeler, Resimler, Geçici dosyalar, Sistem ve ayrılmış. Bir hafta önce de aynı ekrandaydım. Disk Temizleme'yi açtım, kutuları işaretledim, onayladım, ilerleme çubuğu doldu, pencere kapandı. Sonra buraya döndüm ve üstteki sayı neredeyse hiç oynamadı.

İnsanın ilk düşündüğü şey "hiçbir şey silinmedi" oluyor. Ben de öyle düşündüm. Sonra "Geçici dosyalar" kalemine tıkladım. Liste açıldı ve kalemin boyutu gerçekten küçülmüştü. Yani silme işlemi çalışmıştı. Peki üstteki sayı neden yerinden kımıldamıyordu?

Çünkü üstteki sayı, benim küçülttüğüm o kalemin sayısı değil. Çubuk bir toplam; kategorilerin boyutları ile boş alanın toplamı, diskin kapasitesine oturuyor. Bir kalem küçülüp toplam aynı kalıyorsa, küçülen miktar başka bir kalemde büyümüş demektir. Bunu görmenin tek yolu var: kategoriyi açmak.

Kategoriyi açmak ne gösteriyor

"Uygulamalar" kalemini açtığımda uygulamaların tek tek ne kadar yer tuttuğunu görüyorum, büyükten küçüğe. "Belgeler" ve "Resimler" açıldığında alt klasörlerin boyutları çıkıyor. "Geçici dosyalar" ise doğrudan temizlenebilen kalemleri listeliyor. Bu listeler bir şeyi daha söylüyor: silmenin nereye dokunduğunu. Eğer temizlediğim şey "Geçici dosyalar" içindeyse, azalmanın orada görünmesi gerekir. Görünüyorsa sorun silmede değil, saymadadır.

Geri Dönüşüm Kutusu sessiz bir ara durak

Geçici klasörleri elle sildiysem, dosyalar çoğu zaman doğrudan yok olmuyor; Geri Dönüşüm Kutusu'na düşüyor. Depolama ekranı o alanı hâlâ kullanılmış sayar. Kutu boşaltılmadan sayı geri gelmez ve insan genelde tam o anda "sildim ama olmadı" diye düşünür. Benim kontrol ettiğim ilk yer burası oldu; çünkü en sık atlanan yer de burası.

Gölge kopyalar ve Windows'un kendi tuttuğu alan

Sistem Koruması açıkken Windows, geri yükleme noktaları için gölge kopya tutar. Bir dosyayı silsem bile, gölge kopya o dosyanın eski hâlini taşıyorsa o alan kullanılmış sayılmaya devam eder. Nerede olduğunu görmek için Denetim Masası > Sistem ve Güvenlik > Sistem > Gelişmiş sistem ayarları > Sistem Koruması sekmesine gidip Yapılandır düğmesine basıyorum. Oradaki kaydırıcı, diskin ne kadarının geri yükleme noktalarına ayrıldığını söylüyor. Bu üst sınır büyükse, Depolama ekranındaki "Sistem ve ayrılmış" kalemi de büyük görünür ve geçici dosya temizliği bu kalemi neredeyse hiç etkilemez.

Aynı kalemin arkasında hiberfil.sys ve pagefile.sys de var. Adları geçici dosya gibi durmuyor ama Disk Temizleme listesinde görünmedikleri için insan "burada bir şey var, sileyim" diye düşünüyor. Bunlar geçici dosya değil; Windows'un kendi yönettiği yapılar ve boyutları yalnızca desteklenen ayarlardan değiştirilir. Ben onlara dokunmuyorum. Depolama ekranında "Sistem ve ayrılmış" kalemi büyükse, sebebi büyük olasılıkla bu ikisi ile gölge kopyalar.

Disk Temizleme'nin vaadi bir tahmin

Disk Temizleme penceresinde bir kutuyu işaretlediğimde "kazanılacak alan" diye bir sayı yazıyor. O sayı, işlem başlamadan önce hesaplanmış bir tahmin. Ben onaylayana kadar başka bir program diske yazarsa, temizlik bittiğinde kazanç daha küçük çıkar. Yani vaat edilen miktar ile gerçekleşen miktarın tutmaması, temizliğin başarısız olduğu anlamına gelmiyor. Ayrıca bazı kalemler listeye hemen girmez; penceredeki "Sistem dosyalarını temizle" düğmesine bastıktan sonra görünürler. Windows Update temizliği oradadır.

Aynı boşluk üç ayrı yerde sayılıyor

Windows Update indirmeleri, Teslim İyileştirme önbelleği ve tarayıcı önbellekleri Depolama ekranında ayrı bir kalem olarak durmaz. Çoğu, "Uygulamalar" kategorisinin içinde, uygulamanın kendi boyutuyla birlikte sayılır. Tarayıcı önbelleğini temizlediğimde "Uygulamalar" kalemi biraz küçülür ama çubuk yuvarlanmış bir sayı gösterdiği için bunu fark etmem. Bir ekranda serbest bıraktığım alanın başka bir ekranda hâlâ dolu görünmesinin sebebi bu: aynı boşluk birden fazla yerde sayılıyor ve hangisinin ne zaman güncellendiği aynı değil.

Android'de karşılığı "Diğer"

Android'de Ayarlar > Depolama ekranı da kategori gösterir: Uygulamalar, Resimler, Video, Ses ve Diğer. "Diğer" kalemi açılmaz; içinde ne olduğu tek tek listelenmez. Uygulama önbellekleri çoğu zaman orada birikir. Uygulama bazında "Önbelleği temizle" yaptıktan sonra "Diğer" sayısının bir süre aynı kaldığını görüyorum; Android bu değeri hemen yeniden hesaplamıyor. Bu, silmenin işe yaramadığı anlamına gelmiyor, sadece ekranın geride kaldığı anlamına geliyor.

Benim izlediğim sıra

1. Boş alanı iki yerden okuyorum: Depolama ekranı ve Bu Bilgisayar. Küçük bir yuvarlama farkı normal; büyük fark varsa ekran yenilenmemiştir, kapatıp açıyorum.
2. Kategorileri tek tek açıp en büyük kalemi arıyorum. Önce "Sistem ve ayrılmış", sonra "Uygulamalar".
3. Geri Dönüşüm Kutusu'nu kontrol ediyorum.
4. Sistem Koruması'nın ayırdığı alana bakıyorum.
5. Ancak bundan sonra "silme işe yaramadı" demeyi düşünüyorum.

Bir not: Bazen her şey doğru görünür ve boş alan yine de azdır. Çünkü işletim sistemi güncellemeleri, uygulama güncellemeleri ve günlükler sürekli yazar. O durumda yapılacak şey daha çok silmek değil; hangi kategorinin zamanla büyüdüğünü not etmek. Bir hafta arayla aynı ekranın iki görüntüsünü yan yana koyduğumda, hangi kalemin şiştiğini tahmin etmem gerekmiyor, görüyorum.

Depolama ekranı "sildim mi" sorusunun cevabı değil. Nerede durduğunu gösteren bir harita. Sildiğim şeyin izini o haritada arıyorum; bulamadığımda da sorun genelde sildiğim şeyde değil, sayının tutulduğu yerde oluyor.