Disk uyarı verirken kullanmaya devam etmek sessizce kaybettiriyor

Bir sürücü kendi raporunda "Uyarı" (Warning) ya da "Sağlıksız" (Unhealthy) dediği anda güvenilir kullanım biter. O andan sonrası tartışılacak bir konu değil, sıraya konmuş bir iştir: kişisel dosyaları ikinci ve farklı bir cihaza kopyalamak, sonra kopyayı dosyaları tek tek açarak doğrulamak. Bu iki durum Windows'un tahmini değil, sürücünün kendi bildirdiği durumdur; bu yüzden "bir süre daha idare eder" diye izlemeye devam etmek bir karar gibi görünür ama aslında sadece ertelemedir.

İkimiz aynı ekrana bakıyoruz. Sen sandalyenin kenarına oturmuşsun, ben fareyi sana doğru itmişim. PowerShell penceresinde tek satır var, altında da diskin cevabı:

Get-PhysicalDisk | Select-Object FriendlyName, HealthStatus

Cevap "Healthy" değil. "Warning" yazıyor. Bana dönüp "yani ne yapıyoruz" diyorsun. Ben genelde önce şunu söylerim: "Bu satırı kimin yazdığını bir netleştirelim, sonra dosyaları çıkaralım." Sıra ters aslında. Cevap ne olursa olsun dosyalar önce çıkar. Ama o satıra bakarken benim kafamda dönen şey şu: bu bilgi bir tahmin mi, bir ölçüm mü?

Satırı Windows mu söylüyor, disk mi

Windows bu değeri kendi kendine uydurmaz; depolama katmanına sorar, sürücünün kendi değerlendirmesini ekrana getirir. Aradaki fark sandığından büyük. Windows'un "bu disk yavaş" demesi bir izlenimdir. Sürücünün "ben uyarı durumundayım" demesi ise kendi içindeki sayaçlara, kendi hata kaydına dayanan bir bildirimdir. Benim için güvenilir kullanımın bittiği yer tam olarak burası: sürücü kendi hakkında olumsuz konuşmaya başladığında, onu hâlâ güvendiğim bir yer olarak tutamam.

"Sağlıksız" zaten tartışmasız. "Uyarı" ise insanı yanıltan kelime, çünkü kulağa "henüz bir şey olmuş değil" gibi geliyor. Oysa sürücü o eşiği boşuna geçmiyor. Uyarı, diskin kendi kendine koyduğu bir işaret: bir şeyler birikmiş.

İki okuma arasındaki fark, tek okumadan daha çok şey söyler

Diskin içinde iki sayaç var ki ben ikisini ayrı ayrı düşünürüm: yeniden atanan sektörler ve bekleyen sektörler. Bunları gösteren araçlar Windows'un içinde hazır gelmez; sürücünün kendi SMART tablosunu okuyabilen yerlerde görünürler. Sen o ekranı açtığında iki sayı görüyorsun ve haklı olarak "bu çok mu" diye soruyorsun. Cevabım hep aynı: tek başına hiçbir şey söylemez, iki okuma arasındaki fark söyler.

Bir hafta sonra aynı ekrana tekrar bakıyoruz. Sayı aynı yerde duruyorsa, disk o sorunu bir şekilde halletmiş, yerine koymuş demektir. Ama sayı yukarı doğru kaymışsa, hikâye değişir: disk hâlâ bozuluyor, sadece şimdilik fark edilir bir arıza çıkarmamış. Benim ayırdığım çizgi bu. Sabit sayı "şimdilik sessiz" demek; artan sayı "devam ediyor" demek. İkisi de güvenilir kullanım için aynı kapıya çıkar ama artan sayı sana acele ettirir, sabit sayı seni rehavete çekebilir. O yüzden ben sabit sayıyı da bir rahatlama sebebi olarak görmem.

Burada dürüst olmam gereken bir yer var: bu sayaçların okunması sürücüye göre değişir. Bazı sürücüler bazı alanları boş bırakır, bazıları hiç raporlamaz. Windows'un kendi tarafında Get-StorageReliabilityCounter ile okuma hatası sayılarına, sıcaklığa, çalışma saatine bakabilirsin ama bu komut da her cihazda dolu cevap vermez; boş dönen alanlar seni yanıltmasın, onlar "sıfır" değil, "bilinmiyor" demektir.

Temiz bir chkdsk sonrası rahatlamak

Tekrar eden hatalardan sonra chkdsk çalıştırıp "hiçbir sorun bulunamadı" satırını görmek insanı en çok rahatlatan şey. Ben o satırı gördüğümde rahatlamıyorum, çünkü chkdsk'in ne yaptığını biliyorum: dosya sisteminin kayıtlarını onarır. Diskin altındaki yüzeyi, manyetik ortamı onarmaz. Üstteki defter düzeltilir, alttaki kâğıt aynı kalır. chkdsk bir kez temiz çıktı diye uyarıyı görmezden gelmek, göstergedeki lambayı boyamaya benziyor.

Aynı sebeple o diske bir onarım aracı kurup çalıştırmak da aklıma gelmez. Bozulmakta olan bir diskin üzerine program kurmak, hem o programı riske atar hem de diske saatlerce yazma yükü bindirir. Windows'un yerleşik araçlarının hiçbiri bozulan bir diski yeniden güvenilir hale getirmek için tasarlanmadı; onların işi farklı.

Kopyalarken cihazı ne kadar açık tutuyorsun

Dosyaları çıkarmaya karar verdiğimizde ilk yaptığımız şey hedefi ayırmak oluyor. Aynı diskin ikinci bölümü ikinci cihaz değildir; bunu özellikle söylüyorum çünkü en sık yapılan hata bu. Harici bir disk ya da başka bir bilgisayar, fiziksel olarak ayrı bir yer olmalı.

Sıralamayı da konuşuyoruz. Önce yerine konması mümkün olmayanlar: fotoğraflar, belgeler, uzun süredir biriktirdiğin dosyalar. Sonra geri kalanlar. Kopyalarken "taşı" değil "kopyala" diyoruz, çünkü kaynak yerinde kalsın istiyorum; bir dosya yarıda kalırsa elinde hâlâ bir kopyası olsun.

Ve şu: kopyalama boyunca makineyi açık tuttuğumuz süre bizim maruz kaldığımız süre. Aynı gün içinde tek seferde bitiriyoruz. Arada film izlemek, oyun açmak, disk üzerinde uzun süren bir işlem başlatmak yok. Diskin sesi gelmeye başladıysa, süre daha da kısalıyor; çünkü her saat kullanım, bir saat daha maruz kalmak demek.

Kopya bittiğinde iş bitmiyor. İlerleme çubuğunun dolması bir kanıt değil. Yeni cihazda klasörleri açıyoruz, fotoğraflardan birkaçını açıp gerçekten görüntü geldiğine bakıyoruz, bir belgeyi açıp sonuna kadar okuyoruz, dosya boyutlarının saçmalamadığını kontrol ediyoruz. Bir de kabaca sayıyorum: kaynakta kaç klasör varsa hedefte de o kadar var mı. Bu beş dakikalık kontrol, sonradan "keşke" demenin tek panzehiri.

Uyarı yoksa sorun yok demek değil

Buraya bir parantez açmam lazım, çünkü uyarı çıkmayan ama yavaşlayan makinelerle de çok karşılaşıyorum. Uyarının olmaması, diskin kendi eşiğini henüz geçmediğini söyler; "disk iyi durumda" demez. Bir disk hem yavaşlıyor hem tuhaf sesler çıkarıyorsa, uyarı gelmedi diye onu sağlam saymam. Sadece henüz konuşmamış olur.

Ne zaman teknisyen, ne zaman değil

Bir eşiği daha net çizelim. Uyarı görmek tek başına teknisyen sebebi değil. Teknisyen gerektiren şey makinenin açılmaması ya da diskin artık tanınmaması. Yani senin yapabileceğin bir kopyalama işi kalmadığında, ekran hiç gelmediğinde veya disk aygıt listesinde görünmediğinde iş benim elimden çıkıyor. Uyarı ise benim hâlâ yapabileceğim bir şey olduğu anlamına gelir: dosyaları çıkarmak.

Geriye tek bir karar kalıyor. Kopya doğrulandıktan sonra o disk artık güvendiğim yer değil. İkinci kopya, geçici dosyalar, kenarda dursun dediğim şeyler için bile kullanmam. Çünkü uyarı veren bir diski kullanmaya devam etmek, kaybı bir anda yaşatmaz; her gün biraz daha sessizce, fark etmediğin bir yerde kaybettirir.